اوقاف و تامین اجتماعی سنت هزاران ساله ایرانیان

 

داشتم کتابی ترجمه میکردم ،  و بخشی از آن ترجمه را کنار گذاشته بودم ، که در وبلاگ نشان دهم فرصتی پیش آمد ، تا کتابی دیگر را در مورد کتیبه های دوره های اولیه سومری مطالعه کنم ، در اوائل نوشته ترجمه ای از کتیبه با استناد به کار چند سومر شناس معروف ترجمه  شده بود ، تاسف خوردم ، که چرا صاحبان این زبان  تلاشی در خور برای بازیافت و خوانش درست ، کتیبه ها تاکنون منتشر نکرده اند. دراینجا بخش هائی از کتیبه هائی را که مربوط به اور- نینگرسوی اول Ur-Ningirsu I است ، به دوستداران زبانهای ایرانی تقدیم می کنم . این مطالب نقل از اتوو ادزارد DIETZ OTTO EDZARD در کتاب ایشان " گودا و سلسله اش " GUDEA AND HIS DYNASTY چاپ دانشگاه تورنتو کانادا 1997 است .

 نویسنده سومرشناس مشهورمیگوید : " فهرست وقف قبل از میلاد بوسیله   T. Maeda, ASJ 10 (1988) p. 19 and pp. 33-35 ( با رونوشت و عکس )  منتشر شده است .

 

اسم های در سطر 2 فهرست بالا: در عبارت    ur-dnin-gir-su gu-la   "Ur-Ningirsu” اور نین گیر سو را با عبارتgu-la   با صفت "ارشد " معرفی میکند. که امروه این صفت بصورت ka-lu " کَلو " و کلان ، و کلانتر وجود دارد ، و  با مقایسه این عبارت با عبارت :

     ur-dnin-gír-su dumu-gù-dé-aترجمه آن " نینگیر سو پسرگودا " در سطر 6 معرفی شده  است ، domo با معنی معادل "عقبه " ، "اولاد و فرزند" است ، که در زبان شوشتری این معنی را دارد..   مائدا از این طریق راهنمائی میشود ، وجود دو حاکم را در دوره لاگاش دو با یک نام بشناسد . فهرست شاهان افسانه ای لاگاش ( از تاریخ بابلی کهن ) منتشر شده بوسیله سالبرگر E. Sollberger, JCS 21 (1967) pp. 279-91  یک   اور نینگیر سو را بعنوان  پسر Ur-Nin-MAR.KI (see p. 282 line 195).  معرفی میکند،.

    صرفنظر از صورت کتیبه های او ، ما تنها منابع  برای سلطنت اورنینگیر سو ی اول را  سالنامه ها می دانستیم:

 1:   mu ur-dnin-gír-su énsi   " سالی که  اورنینگیرسو فرمانروا ( شد )

نویسنده عدم وجود فعل را درعبارت اعلام کرده است ، و ما نیز دسترسی به کتیبه اصلی  یا سالنانه نداریم ، در نتیجه نظر نویسنده را می پذیریم .، و این عبارت را با وضع موجود بدرستی فاقد فعل میبینیم ..

2: mu ur-dnin-gír-su énsi mu-ús-sa-bi   " سالی که اور نینگیر سو  شاه ( شد) ." .

دراینجا نظر ما با نظر نویسنده متفاوت است و ترجمه جمله دوم را با توجه به گویش های شمال خلیج فارس  بصورت کامل "  ماه (ای که) اورنینگر سو فرمانروا،  قدرتمند شد"  اشاره به شاه شدن او دارد.  در گویش های شمال خلیج فارس:

mu= ma= mo  بمعنی " ماه ، برج " ،  us2 = os ،  قدرت ، توان  ، us2-sa = ossa  با تلفظ " ا ُوسّه "  قدرتنمند است " ،  وبا تلفظ  (اوسو) oso" آنگاه " است .  اندیشه نگار ensi2  در وبلاگ انگیسی  " به مفهوم " درحمایت شاه " پادشاه " تحلیل شده است . bi با نظر اکثریت سومر شناسان وبا استثائات بسیار ضمیر اشاره است. ولی bi , bid , ba , bu تقریباً دربیشتر گویش های همسو با فارسی  فعل " بودن ، شد ن ، وپیشوند نفی فعل  ، و برای مجهول کردن افعال استفاده میشود .

 

چند نکته  1 حروف ربط اغلب در زبانها شمال خلیج فارس و سایر زبانهای همسو با فارسی  در نوشتن و گفتن حذف میشود ، مثا ل "او نون" آب و نان ، "خداییغم بر" خدا و پیغمبر، در پاسخ " تو آنجا  رفتی ؟ " تنها میگویند" مو رفتم " من که رفتم  ، و مانند آن .

us2  با تلفظ" اُ س" در زبان سومری و دربیشتر گویش های ایران بویژه درگویش شوشتری وحتی تهرانی  صفت قوی و قدرت مند معنی میشود، حتی در گویش تهرانی" اوس و قص" ستبر سینه  اشاره به توانمندی  یا قدرت مندی است .

 ادامه میدهیم: Thureau-Dangin, RTC 207 میگوید :عبارت mu šíta-ab-ba maš-e pà-da  بصورت  " سالی که ( روحانی )  ش = šíta .  قربانی کردن حیوان را بوسیله ( روشها ی آنِ )  تاسیس کرد .

باز mu=mo  ماه   šíta درگویش خوزی چوب خط حساب داری در گذشته است ، که با علامت گذاری فروشنده روی چوب بدهی خریدار پس از دریافت حقوق  به فروشنده پرداخت میشد . و معمولاً برای خرید های یکسان از نظر مبلغ و جنس خریداری شده استفاده میشد. ودر کل معنی " خط کشیدن " را دارد.

šíta-ab-ba  معنی ab-ba  " همراه "  و شاید همین " عبا ی" متداول است .  پس کسیکه شیت همراه دارد ، و درمعبد مشغول است ، احتمالا ً " کاهن حسابدار " است .  مسئله مهم برای ما  کلمات maš مَش ، e  و pà-da است ، که سومرشناسان  آنها را تاسیس کردن روش قربانی کردن  حیوان ترجمه کرده اند.

maš با تلفظ "  مَش " در سومری بمعنی بُز است . ترکیبی از این اسم امروزه درپهنه گویشوران فارسی و آنان که این کلمه را از بان سومری وام گرفته اند . بصورت " مشک " mašk  که از پوست بز تهیه میشود ، بخوبی شناخته میشود. این کلمه در اصل بصورت  maš-ak  بوده است ، که در اثر سختی و کثرت تلفظ ساده سازی شده است ، و مصوّت بعد از شین حذف شده است . ak دراغلب گویش های فارسی  نشانه تصغیر یا کوچکی است . ومعنی تحت اللفظی آن " بُزک ، یا بزکوچک است ، چرا مشک معنی بزکوچک را دارد.  پاسخ آن است ، که پوست بز بزرگ مناسب و درتوان خانواده برای آوردن آب نبود. ولی ما اینجا با حیوانی بنام بُز کار داریم ، و گفتیم که ترکیب این نام با حروف اضافه هنوز در زبان فارسی موجود است ، و بیگانه نیست .

pà-da یا pa2-da  تاسیس کردن ترجمه شده است ،  این فعل با این صورت درست است و تکیه صدای a انتهائی فعل ماضی نقلی در گویش های شمال خایج فارس بمعنی " پخته است" را دارد.  ولی این صورت با توجه به جمله درست نیست . صورت فعل مورد نظر ما e-pa2-da  " می  پخته است " یک وجه ماضی استمراری با توجه به برخی گویشوران شمال خلیج فارس و یک گویش اصلی سومری است.

ترجمه براساس بحث بالا  " ماهی که کاهن حسابدار ( برای غذای نذری ؟ گوشت) بُز می پخته است ". میباشد.

در عبارت بعد mu 1ú-mah-dba-ú maš-e pà-da  با ترجمه " سالی که 1 ( کاهن ) ( معبد ) "با او" Bau2 ، ( روشهای) قربانی کردن حیوان را بنا نهاد " . برخی از کلمات این عبارت مانند lu2 و mah با تلفظ پیشنهادی سومرشناسان " ماخ " که بنظر میرسد ، مبهم است ،  بمعنی " بلند مرتبه ، عالی رتبه " است،

لو یا lu  با همین تلفظ درکلمه " دالو" بمعنی " پیرزن " در گویش های شمال خلیج فارس بسیار شنیده میشود . ولی این ترکیب از کلمه "دا" بمعنی مادر  و" لو" بمعنی سومری " مرد "  معنی زیبا ومحترمانه وبی آزار " مادر مرد " را دارد . چرا که کسی که مادر مرد است طبیعتا ً پیر است . کلمه lu2 هنوزحداقل دریک ترکیب  زنده است . ولی " ماخ " هم در گویش مردمی معانی " نیکی ، برفراز بودن ..." را دارد . وبنظر میرسد تلفظ " ماه " آسمان از نظر رفعت درست باشد .

پس ترجمه عبارت  با گویشهای ایرانی" ما ه (ای که)  لوماخ ( یا مرد عالی رتبه)  (درمعبد "(خدای )) الله با او" بُز می پخته است .  و در عبارت زیر:

mu išib-dnin-gír-su mu (-ka) (maš-e ì-pà-da (maš-e ì-pà-da)  مااین عبارت  را با حذف عبارت (-ka)  که دراینجا زائد میدانیم ، و اضافه کردن آن نیاز نبوده است ، ادامه میدهیم ،   و اصولاًآنرا برخلاف نظر سومر شناسان اضافه ملکی نمی دانیم ، بلکه یکی از چند حرف تعریف، تقریبا ً در کلیه گویش های همسو با فارسی  است .

išib  یا" اِ چیپ" بمعنی " می فشارد، مُهرمی زند " ( مهر زن) است ،   که امروزه " فشردن" یا "چپاندن " گفته میشود ، عمل نقش زنی مُهر روی چیزی است .

در عبارت(maš-e ì-pà-da)  نسبت به عبارات قبلی تنها  i3 افزوده شده است ،  که درست آن تلفظ دیگر نشانه بصورت ni  پیشوند نفی افعال استمراری ازجمله در زبان بختیاری است .

mu išib-dnin-gír-su mu maš ni-pà-da   وترجمه آن " ماه (ای که )  مُهر زن ( معبد) خدای نینگر سو ( گوشت ) بُز نمی پخته است " .

همه این افراد یا بدستور کاهن ها ی رئیس خود ، یا بدستور فرمانروایان  یا با ما ل خود غذای نظری تهیه و بین مردم نیازمند تقسیم میکردند، بدیهی است ، هنگاهی که متصدی کار معبد بودند، یا برای فرمانروا غذا تهیه و تقسیم میکردند ، حساب آنرا ثبت میکردند .  اکنون به یکی از افتخارآمیز ترین مستند ایرانیان یعنی وقف و غذای نظری و اثرات  آن در کاهش نا هنجاری های اجتماعی و کار و نیاز های تامین اجتماعی مستمندان  در معابد سومری از زبان سومر شناسان توجه نمائید . و به ایرانی بودن خود برای داشتن تامین اجتماعی در 4500 سال قبل  افتخار کنید.

 

 

کتیبه های وقفی یا پیشکشی Dedicatory ( از هیس 1999) .

 

    نخستین زیر مجموعه کتیبه های سلطنتی از نظر تشخیص بوسیله هاللو انجام شد. کتیبه 3 یک کتیبه وقفی است  ، این دومین زیر مجموعه تاسیس کرده او است  ، کتیبه های وقفی براساس اشیا ء  اهدا شده  ، و مکان در یک معبد بنیاد نهاده شده اند. این اشیاء از انواع بسیار متفاوت هستند. این کتیبه خاص رو ی یک ظرف سنگی  یافت شده است ، تمام این اشیاء اهدائی و چندین نوع دیگر ، در جزئیات بوسیله اوا اندرا  Eva Andrea Braun-Hotzmger 1991 بحث شده اند .

     هدف این اشیاء اهدائی با کتیبه هایشان برای رساندن یک آرزو از اهدا کننده برای عمر طولانی شاه کاهن بود . در بعضی موارد ، مانند کتیبه 3  اهدا کننده خود شاه بود .  در سایر موارد اهدا کننده یک شخص منفرد بود ؛  کتیبه 10 اهدای یک روسری سنگی را بوسیله یک صاحب منصب شاه ثبت میکند. اشیاء اهدائی همیشه سودمند نبودند ، زیرا به اصطلاح معمولاً فاید ه آنها درک نشده اند ؛ مثلاً ظرفی که  کتیبه 3 روی آن نوشته شده بود ، آیا بعلت سنگی بودن و سنگینی  بصورت یک ظرف غذاخوری  روزانه از آن استفاده شده است . این از سنگ ساخته شده است ، سنگ ، چوب ، و کانی همه در سومر کاملاً کمیاب بودند. واز اینرو ،  باید مانند  ظرفی بصورت یک شیئی خاص ارزیابی شده باشد .  شاید برای غذای نذری درمراسم استفاده شده بود.

    شیئی که این کتیبه روی آن نوشته شده بود . بطور متنوع یک " بشقاب " ، " ظرف " ، " دوری" ، " کاسه " و " سینی "  نامیده شده است . نقاشی یا عکسی از آن هرگز منتشر نشده است ، این ظرف در موزه بغداد  است ، و بطور معمول قابل دسترس نیست . این ظرف از سنگی ساخته شده است ، که نوعی سنگ مرمریت "دان دان"  یا "تخم ماهی" oolite نامیده شده است .  ظرف سنگی در گیپور giparu ، مقر کاهنه اعظم نانا در مجتمع معبد در اور یافت شده است . 

    گذشته ار این ، این کتیبه ها معمولاً " کتیبه های  وقفی" خوانده شده اند ، و شیئی آن خود یک " شیئی وقفی " است . این اصطلاح شناسی  بصورت " درون سنگ " inter alios بوسیله هاللو بکار برده شده است .  با وجود این استفاده از " شیئی وقفی" برای شرح دادن چنین اشیاء  و کتیبه ها یی  بوسیله  گریسون A. Grayson نقد شده است :

ریشه شناسی کلمه " وقف" به یک نذراشاره میکند ، و از آنجا که، در کتیبه های بین النهرین  کهن بحث نذری تحت بررسی و گفتگو نبوده است ، اصطلاح  درست نیست . آنها کتیبه های "وقفی"  یا  " پیشکش "  ex-voto به مفهوم روم باستان که در آنجا یک نذر حق تقدم در هدیه و وقف دارد ، نیستند (1980:157 n.80) .

گریسون اصطلاح را "کتیبه اهدائی" ترجیح داد ، و این عنوان اکنون کاربرد ش بیشتر متداول شده است .

    اشیاء هم توسط اشخاص منفرد به معبد اهدا شده اند ، این است ، که افراد دیگر  از شاه یا فامیل خود و یا صاحب منصبان رسمی هدیه دریافت میکردند. این کاملاً امکان پذیر است ، که چنین هدیه هائی به دنبال  بهبودی از یک بیماری جدی یا برخی بحران های مشابه داده شده اند. بسیاری انواع مختلف هدایا میتوانست داده شود. چنین  اشیاء ای در لوحه های ثبت  هدایا برای معبد ذکر شده اند.  احتمالاً  اکثریت آنها هیچ کتیبه ای نداشته اند. فون میروپ Van DC Mieroop میگوید  شماری از این هدایا از دوره ایسین - لارسا Isin-Larsa است (1972) . گلب  Gelb (1972)  یک بحث جالب از بردگان وسایر افراد " اهدا شده " به معبد  دارد . آنجا آنها تمام انواع کارها را انجام میداده اند.  گلب میگوید

گروه های نیروی کار معبد شامل افراد بدون فامیل ، بدون یک مرد نان آور ، یا حامی اقتصادی  قابل رویت  بودند. اینها بیوه زنان ، اطفال یتیم ، پیران ، بویژه زنان پیر و بی سر پناه ، زنان تن فروش ، حرام زادگان ، اطفال سر راهی ، و وقف شدگان به معبد ex-voto (arua)  بودند ( 1972:10) .

    دانیل Daniel Snell در کتابش " زندگی در خاور نزدیک " توضیح میدهد:

 

زنان و کودکان بوسیله کسی که نمی توانست ، به مدت طولانی آنها را حمایت کند ، یا بوسیله خودشان به معبد داده میشدند، و آنها بویژه در بافت و دوخت و دوز  فرایند پشم بکار گرفته میشدند. زیرا ما چندین ثبت جزئیات ازچنین اشخاصی داریم ، ما میدانیم ، که معمولاً  آنها پس از هدیه شدن به معبد زندگی طولانی نداشته اند ، و احتمالاً این بخاطر وضعیت تاسف بار آنها در اینکه سرزنده و فعال باشند ، دیده میشود (1997:35) .

شاد باشید

 



برچسب ها: ;jdfi ihmd hc h,vkdk'vs,d h,
امتياز : 0 | نظر شما : 1 2 3 4 5 6 | لينك ثابت |
فریدون عباسی
چهارشنبه 4 دی 1392
بازدید : 166

از مقدمه کتاب " دستور زبان پیشرفته سومری" تالیف دکتر ماری لوئیز تامس

ترجمه ف. عباسی

 

تاریخ زبان سومری

وضعیت بغرنج زبان سومری و مشکلات ویژه مرتبط باآن ، آنچنان زیاد نیستند، که حالتی ایجادکنند، تا زبان سومری را یک زبان مرده و از رواج افتاده معرفی کنند، ولی حقیقت آن است، که این زبان ،احتمالاً درگذشته در  دوره ئی که با این زبان نگارش میشد، زمان زیادی  زبان نگارش بوده است، ولی زبان گفتاری نبوده است .

 مواد کتیبه های سومری که اساس  دستور زبان سومری کنونی است، یک بخش قضیه است، اما مهمترین بخش،منابع زبان سومری بین النهرین ، یعنی منابع کتیبه های سومری کهن مربوط به سلسله های اولیه لاگاش، از 2500 قبل از میلاد. تاآخردوره کتیبه های ادبی نوشته شده توسط بابلی های کهن هستند ،که تا 1600 قبل از میلاد تولید شده اند. این دوره 900 ساله ، زمانی است، که سومریها  قبل از آن زبان گفتاری خود را رها کرده بودند، و تنها به نگارش فرهنگی و ادبی بسنده کرده بودند. ما با اطمینان میتوانیم بگوئیم، که هنوز در ابتدای این دوره، زبان گفتاری سومری رها نشده بود، ولی بدون تردید، زبان گفتاری سومری در انتهای دوره بابلی کهن ناپدید شده است، اما جزئیات مسیر پیشرفت این جریان، قابل بیان نیست.

البته این موضوع باید برخی نتایج منطقی برای مطالعه یک زبان داشته باشند، اگر چه آن زبان منحصراً بصورت یک زبان نگارشی  ادبی در نسل هائی از مردم که زبان دیگری مانند زبان مادری خود دارند، استفاده شود.  بنابراین، من درادامه  کوشش خواهم کرد، رئوس مطالب تاریخ زبان سومری را در اینجا بیان کنم.

 تصور میشود، قلب سرزمین سومریها بخش جنوبی بین النهرین باشد، که آنرا سومر می نامند، محدوده مرز سومر،  جائی در شمال شهر نیپوربود؛ در قدیمیترین بخش از دوره سلسله اولیه ، احتمالاً فراتر از این شهر نبوده است.1 ما اولین زمان تماس ها وبرخورد های اکدی ها با سومریها را نمی دانیم، ولی احتمالاً این زمان بسیار کهن، و از دوره های اولیه ، مثلاً 3000 سال قبل از میلاد است.2 بنظر میرسد، دلائلی  برای  وجود یک دوره طولانی تماس نزدیک بین سومریها و اکدیها ، حداقل در محدوده نواحی مختلف وجود داشته باشد، هرچند ما نمی توانیم، این موضع را در منابع کتیبه های قبل از دوره سوم سلسله اولیه سومری ( 2600 سال قبل از میلاد ) دنبال کنیم. همینطور یک دلیل این همجواری اکدیها وسومری ها سبب برخی تبادلات فرهنگی مانند پذیرش وام واژه بین آنها شده است. شاید تاثیر سومریها، نسبتاً بیش ازگذشته  سبب شد، که ترتیب کلمه  در یک زبان سامی، مثلاً  در اکدی در برخی موارد مانند زبان سومری ( فاعل- مفعول- فعل) شود، که خوددلیلی دیگر است.3  روشنترین دلیل ارتباط بین سومریان و اکدیان در کتیبه های کهن (فارا Fara و ابوسلابیخ ) نشان داده شده است. ( برای مثال کتیبه های ED III 2600 قبل از میلاد). دراین کتیبه ها مقادیر قابل توجه ای از نام های شخصی اکدی، و اضافه بر آن نام های کاتبین اکدی وجود دارند. هرچند یک نام اکدی ، البته لزوماً این مفهوم را ندارد، که صاحب نام اکدی باشد، ولی یک اسم اکدی باید سندی بر حضورزبان اکدی در سومر باشد.4 در کتیبه های ابوسلابیخ  نشانه u بمعنی حرف ربط "و" است، که کهنترین سند مطمئن یک وام واژه اکدی درزمینه  زبان سومری است.5 بدینسان احتمالاً چنین بنظر میرسد، که شمارنسبتاً زیادی از مردم دوزبانه در آن زمان (ED III)  در شمال سومر در ابوسلابیخ وجود داشته اند. با توجه به پدیده ای که پس از آن در آنجا رخ داده است،  شاید ما بتوانیم، بگوئیم، که در دوره سوم سلسله اولیه ، جامعه سومری زبان در مقایسه با جمعیت دوره پیشین کمتر شده اند. بدینسان مردم اکدی زبان از شمال بسوی سومر سرازیر شدند، و نواحی مردم دو زبانه را برپا کردند، با وجود این جامعه سومری زبان احتمالاً در قسمت جنوبی هنوز اکثریت جمعیت را داشت.

در دوره فرمانروائی سلسله اکدی سارگونی ، اصولاً زبان اداری  اکدی بود، با وجود این ، کتیبه های سلطنتی و سالنامه هاعمدتاً دوزبانه بودند. همینطورهر دو زبان در کتیبه های اوراد مذهبی استفاده میشدند. ولی،  در سایر زمینه ها ، زبان سومری  درست و قانونمند در سومر یافت شده است. بدینسان احتمالاً چنین بنظر میرسد، که زبان سومری مانند یک زبان روزمره در این دوره، بطور خطرناک شروع به ناپدید شدن کرد، و   حد اقل بخشی از جامعه سومری زبان دو زبانه شد، پس از آن منابع اکدی زبان دراین دوره در سومر پدیدار میشوند.6 .

علیرغم این دوره سارگونی، بویژه در طول دوره سلسله اورسوم  کاربرد زبان سومری در اسناد اداری رایج شد. کتیبه های سلطنتی، قضائی و حقوقی، واسناد اداری و نامه نگاریها تماماً به زبان سومری نوشته میشد، درصورتیکه متون اکدی بندرت یافت میشد.  7 . متون ادبی سومری - جدید هم بسیار  کمیاب بودند.   ( کتیبه های استوانه های گودا یک استثناء خارج از بحث است)، اما تصور میشود، بخشی از زبان سومری ادبی تایید شده در بابلی کهن در طول این دوره تصنیف شده اند.8 . این دوره اورسوم راتجدید حیات فرهنگی ( رنسانس) زبان سومری مینامند، هرچند،  شاید  بیشترین اثر را تنها در نگارش زبان سومری داشته است، و گرایش هائی از دوره سارگونی دراین مسیر تداوم داشته است،  یک رکود بزرگ ناشی از دوره سارگونی باعث میشود، بخشی از جامعه سومری زبان دو زبانه شوند، و بالاخره زبان سومری را رها کنند.  بدینسان بنظر میرسد، که در دوره اورسوم سومری بصورت یک زبان گفتاری بسیار محدود میشود.

در ادامه دوره بابلی کهن زبان سومری باید بصورت یک زبان مرده نگریسته شود، حتی اگر هنوز بصورت یک زبان اداری و یک زبان ادبی استفاده شده باشد.  بنا براین، بمراتب بیشترین کتیبه های فرهنگی این دوره  سومری زبان هستند، و همینطور کتیبه های سلطنتی تا دوره اولین سلسله بابلی سومری هستند( ضمیمه ، مواد متون دیده شوند).

در دوره بابلی کهن زبان سومری تجاری در مدارس آموزش داده میشد، و تداوم داشت. Eduba (مدرسه یا خانه کتیبه) ، آنجا که کتیبه های ادبی رونوشت برداری میشد، وآموزش داده میشد.دراین جا زبان سومری بوسیله محققین و شاگردان پیشرفته صحبت میشد، بهر حال ، کسی که آنرا می آموخت ، آنرا بصورت یک زبان بیگانه فرا میگرفت.9 . بدینسان زبان سومری پیشین، بالاخره زبان شمار محدودی از دانشمندان میشود.

 احتمالاتی وجود دارد، که در یک دوره  بخشی از جامعه در سومر میتوانستند، دست کم  بخشی از زبان  شعر سومری، وجارچیان دولتی  و غیره را با شناخت بعضی کلمات و بیانات  بازگو کنند، هرچند آنها خود نمی توانستند سومری صحبت کنند، یا بفهمند.

تاریخ زبان سومری که در اینجا ارائه میشود، عموماً برمبنای تحقیقات مهم I.J.Gelb در نوشته ایشان " اکدی و سومری در رابطه با زبان مختلط نژادی آنها " 1960 (Sumerian and Akkadian in their Ethno-Linguistic Relationship)1960, وآخرین مقاله J.S. Cooper "(زبان) سومریها و اکدیها در سومر واکد" 1973. (Sumerian and Akkadian in Sumerand Akkad)1973 است . این دو محقق هردوبطور مقایسه ای برای دوره اولیه انقراض زبان سومری بصورت یک زبان گفتاری بحث کرده اند، و نتیجه گرفته اند، که سخنوران زبان سومری در دوره اور سوم10 اندک بوده اند. ولی ، سوالی مورد مباحثه است، به این معنی که دیگرسومرشناسان تمایل به عقیده ای دارند، که زبان سومری هتوز تا دوره سومری جدید یک زبان زنده بوده است ، ولی دربرخی مناطق  از نظر گفتاری در دوره بابلی کهن11 متروک شده بود. جریان متروک شدن یک زبان ، البته درگیر عوامل بسیارفرهنگی و اجتماعی میباشد، و بسختی میتوان قواعدی عمومی برای تک تک مراحل اختصاصی پیشرفت آن، یا دوره آن داده شوند.

  در وضعیت تاریخی مورد بحث   با توجه به منابع دیرینه شناسی ، این منابع تنها اطلاعات مفید اندکی در باره تماس و ارتباط سومریها و اکدیها بما میدهند.  تاریخ زبان مرده را باید از رویدادهای فرعی  مانند پراکندگی نام های شخصی سومری و اکدی12  ، وقایع کتیبه های سومری در مقابل اکدی ، و شمارفزاینده وام واژه های اکدی در کتیبه های سومری استنباط کرد . تمام اینها قرائن ونشانه ها هستند. با وجود این، این دلائل هم بطور نسبی نامطمئن هستند، و شاید برای تفاسیر متفاوتی مناسب باشند. بهر حال، یک دوره دیرینه مرگ یک زبان بهتر است، با ارقام  " زبانی" در دسترس مورد مباحثه قرار گیرد.

بهر حال ، مرگ یک زبان در یک دوره کهن اولیه همراه با ارقام دوزبانه در دسترس ، قابل نتیجه گیری هستند. در حقیقت ، زبان کتیبه های غیرمتعارف و مختلط  مانند اسناد و فرمان نامه ها، که احتمالاًً نزدیک به زبان گفتاری هستند، خیلی بیشتر تحت تاثیر زبان اکدی14 میباشند، بنا براین، نشان میدهند، که  کاتبان سومری جدید، زبان سومری را مانند زبان مادری خود نمی دانستند.  

بهر حال ، دوره انقراض زبان گفتاری سومری ، ممکن است، در اینجا بسیار پیچیده ، وبصورتی مختصر بیان شود.

با توجه به نتایج بدست داده از مواد زبانی بر این اساس ، بدینسان انتظار آن است، که تنها بخشی از جامعه زبانی یعنی تنها زبان مربوط به کاتبین کتیبه ها را پوشش داده باشند، که بلحاظ نظری کاملاً فرض محتملی است، اگر چه به عقیده ما خیلی محتمل نیست، که گفتار سومری کم وبیش در مناطقی در جنوب سومر در دوره بابلی کهن مرده باشد. اما زبان آنها، ظاهراً تاثیری بر نگارش سومری نداشته است ، زیرا آنها بدون ارتباط زبانی با لایه های فرهنگی جامعه15  زندگی میکردند.  بنا براین،با چنین احتمالی، گروه های کوچکترسخنوران سومری ، اهمیت بسیار محدودی در تحقیقات زبان دستوری خود داشته اند.

اگر تاریخ مردم سومر و زبان آنها بصورتیکه در اینجا بیان شد، درست باشد، ما باید نتیجه مطلوب را حاصل کرده باشیم، من فکر میکنم ، که در آنجا که آخرین دوره زبان سومری بود، هنوز یک زبان زنده سومری بوسیله اکثریت جامعه استفاده میشد، که قبل ازدوره سومری نو رو بخاموشی نهاد. متون سومری نو وبابلی کهن از انواع مختلف  اقتصادی و فرهنگی ، موقعیت بالای زبان سومری را بصورت یک زبان فرهنگی و اداری و مذهبی باز تاب میدهد، که حالا تقریباً زبانی مخصوص اکدیها شده است.

 

کتابشناسی :

همینطور هم در بخش کتابشناسی کتاب " بازسازی نگارش و زبان-Writing and Language Reconstruction " از R.D. Biggs, 1967. و'Semitic Names in the Fara period'.  یا سومری جدید 36: 55-65 و J.S. Cooper,1973. در نوشته او"سومریها و اکدیها در سومر و اکد". یا سومری جدید 42: 239-246 دیده شوند.

D.O. Edzard, 1960. 'Sumerer und Semitien inder frühen Geschichte Mesopotamiens.'Geneva8: 241-258.  اتوو ادزارد درنوشته خود" سومریها و سامیها در تاریخ اولیه بین النهرین" .

A. Falkenstein 1960. 'Kontakte zwischen Sumeren und Akkadern auf sprachlihem Gebiet.' Genava 8: 301-314. آدام فالکنشتاین در نوشته خود"  روابط دوسویه منطقه گفتاری سومریها و اکدی ها "

B.R. Foster, 1982.  در نوشته خود" قومیّت و نام شناسی نژادی در بین النهرین دوره سارگونی-Ethnicity and Onomastics in Sargonic Mesopotamia"  سومری جدید 51: 297-354.

I.J.Gelb 1960  در" سومریها و اکدیها در روابط زبان نژادی - Sumerians and Akkadians in their Ethno-Linguistic Relationship " Genva 8: 258-271..

I.J. Gelb, 1961.   در " نگارش و دستور زبان اکدی کهن - Old Akkadians Writing and Grammar, " چاپ دوم تجدید نظر وشرح مفصل( مواد گسترده برای فرهنگ لغت آشوری 2) شیکاگو.

W. Heimpel, 1974-77  در نوشته خود" نامهای سومری واکدی در سومر و اکد - Sumerische und  akkadische Personennamen inSumerundAkkad." Aƒo25: 171- 174.

F. R. Kraus. 1970.  در " مسئله سومریها و اکدیها در تاریخ بین النهرین کهن - Sumere und Akkader, Ein Problem der altmesopotamischen Geschichte. ". (

(Medcdelingcn der Koninklijkc Nederlandse Akademic van Wetenschappen.

Afd. Lctterkundc. Nicuwe Kceks - Dcel 33 -. No. 8) Amsterdam-

London.

 شاد باشید مطالب را دنبال کنید.



برچسب ها: تاریخ زبان سومری ,
امتياز : 0 | نظر شما : 1 2 3 4 5 6 | لينك ثابت |
فریدون عباسی
دوشنبه 10 مهر 1391
بازدید : 1121

کتیبه سومری " پیروزی اتوو- هنگل dutu-ḫe2-ĝal2 شاه  گوتی

زاگرس میانی (کردستان، کرمانشاهان لرستان و ایلام) بر جانشینان

 سارگون اکدی"

 

سطور 1-12 انلیل سرور تمام سرزمین ها، اتوو هنگال را مرد مقتدر،و شاه اروک برگزید، شاه

 چهار سوی جهان ، اتووهنگال شاهی که از فرمانش،هیچ کسی بدون نابودی خود از سوی " گوتی

 ها"[مانند  تیرگان نیش زهراگین اژدهای کوهستان ها( کوه نشینان ( ماد = سلسله جبال زاگرس

 کنونی)] نمی توانست، ، سرپیچی کند، او با کشتار برعلیه خدایان قیام کرد. اوسلطنت سومر را

 بسود سرزمین های بیگانه غصب کرد. او سومررا پر از تبه کاری کرد.   او خانواده ها را

 متلاشی کرد، و فرزندان را از والدین دور کرد.او در زمین فساد و جنایت را رسم کرد.

 ( این کتیبه دراصل گفتار اقوام سامی نژاد فاتح، فرزندان سارگون اکدی است.).

 

13-16 او به نزد سرورش "الهه ایننا" رفت ، و در نیایش خود به او گفت :" بانوی من ، ای ماده

 شیر جنگی! چه کسی قدرت هماوردی با سرزمین های بیگانه ( کوه نشینان زاگرس) را دارد. انلیل

 مرا به سلطنت سومر باز گردانده است. میخواهم تو نیز یاور من باشی!

( سطور 13تا 16 هم دین گوتی ها هم خواسته آنها برای بازگشت به سلطنت سومر از سوی سومریان یا ایرانیان را نشان میدهد.).

17-23 سپاهیان دشمن را در همه جای"تیریگان"  مستقر کرد.  شاه  گوتی ...... در دهانه های

 رود خانه ها و کانالها (؟) ( صف آرائی کرد). هیچکس از شهرش برای مقابله با او بیرون نیامد.

( چون او را از خود و ایرانی میدانستند.) او قبلاً کرانه های رود دجله را تصرف کرده بود. در

 جنوب سومر او آب را به روی مزارع بست. در زمین های مرتفع او راه ها را مسدود کرد. به

 سبب این کار او علفچر ها از دسترس مردم    ( سامی نژاد) خارج شد.

24- 34 اما شاه ( اتووهنگل) ، به خواست انلیل قدرتمند شد ، و ایننا ( با قلب پاکش = سطر حذف

 شده) اتووهنگال را برگزید. مرد(ی) مقتدر( سرور تیریگان)، برای مقابله با او(اتوهنگال) از

 اروک بیرون آمد، ودر معبد ایشکورلشکر آراست. او( شاه تیریگان) برای سخن گفتن با مردم

 شهرش آماده شد. ( او گفت):" انلیل سرزمین گوتی را بمن عطا کرده است، و الهه بانوی من ایننا

 حامی من خواهد شد. مادر- دموزی - اوشومگل - انا " مرا برگزیده است، :" او مادری برای من

  است!" ، و "گیلگمش" پسر " الهه نین سومون" مرا چون ماموری ( برای اینجا)  فرستاده است.

 :" مردم "اروک و کلاب"  شادمانی کردند، و با یک پیمان با او مصالحه کردند. او  فرماندهان

 لشکر خود را برگزید.

35-39 سپس او از معبد ایشکور روانه شد، و (پس از) چهار روز(حرکت)  در "ناگسو" در کنار

 کانال "سورونگل" اردو زد. سپس روز پنجم او درزیارتگاه " ایلو- تپه" لشکر آراست. او "اور-

 نینازو" و نبی- انلیل را فتح کرد، عموم مردم را  با مامور به سومرفرستاد ، و در بند کرد.

40-50 پس از راهی شدن از نیایشگاه "ایلو- تپه " ، روز ششم در "کارکارا" اردو زد.  او به معبد

 ایشکور رفت، وآنجا اورا نیایش کرد. (او درنیایش خود گفت:" ای ( خدای) ایشکور، انلیل مرا با

 سلاح ها (ی خود) حمایت کرده است، میل دارم ، در این نیمه شب، تو یاور من باشی، ....  او بر

 بلندای شهر "اداب"  روانه شد، و درطلوع (؟)  آفتاب ، رو به آفتاب نماز گذارد، (و گفت):" ای

 (خدای) آفتاب ، انلیل گوتیان را بمن عطا کرده است، میل دارم شما مرا کمک باشی !" ، او آنجا

 برای سرزمین گوتی ها دامی گسترد(؟)، اتووهنگل، این مرد مقتدر ، درابتدا شکست خورد. ( و

 تیریگان شاه گوتیان شد.).

51-62 سپس "تیریگان شاه "گوتیان"  با پای پیاده گریخت. او خود خیال میکرد، در "دابروم" در

 امنیت است. او برای حفظ خود، جائیکه او برای نجات خود فرار کرد(ه بود در امنیت است.)؛ اما

 مردم "دابروم" که دانستند، اتووهنگل به خواست انلیل ،  شاه ثروتمندی است، اجازه ندادند، " شاه

 تیریگان فرار کند) برود، و سرانجام اتووهنگل "تیریگان" را با همسر و فرزندانش در "دابروم"

 دستگیر کرد. او در بند ماند وکور شد. پیش ازخدای آفتاب ، اتووهنگل اورا را زیر پا خود انداخت،

 و پای برگردنش نهاد. او ملت "گوتی" را سازمان داد، نیش زهر آگین اژده های کوهستانها

 (تیریگان) هم از نیش کارهای خودنوشید(؟)، او .... او ..... و او ..... بر زورق ... . او( اتو

 هنگال) سلطنت را به سومر باز گردانید.

 

تذکر: سه سطر زیر ترجمه ما از سطرهای 1تا 3 کتیبه است.

1- ایلو بزرگ همه(انلیل) ، ( برای)  فلات وحشی کوهستان های گوتی،

2- بسرعت مرد قدرتمندی را رهبر میکند.

3- آن مرد، باید سلطنت سومر را به سرزمین خود، بدهد.

تذکر: نام این شاه ایرانی باید " خدای خورشید بینهایت وسیع " باشد. 

شاد باشید. مطالب را دنبال کنید.

 



برچسب ها: شاه گوتی اتوو- هنگالف تیرگان نیش زهر آگین شاه اکدی؟- زاگرس میانه ایلام. کرمانشاه . لرستان کردستان,
امتياز : 0 | نظر شما : 1 2 3 4 5 6 | لينك ثابت |
فریدون عباسی
يکشنبه 18 تير 1391
بازدید : 1022

دستگاه دستوری زبان سومری وگویش های فارسی شمال خلیج فارس

بخش اول

 

گفتار آرنوپوپل

 

پیش از آغاز سخن در باره گفتار آرنو پوبل سومرشناس، مشهور به پدر راستین دستور زبان سومری، برای ایجاد زمینه اندیشه و تفکر همسانی های زبان سومری با گویش های فارسی شمال خلیج فارس و زبان پارسی گفتار کوتاهی را از روانشاد علی اکبر دهخدا در مورد زبا ن پارسی زینت بخش این نبشته کرده ایم. در اینجا او میگوید:" زبان فارسی مذّکر وموّنث و خنثی ندارد، تثنیه ندارد، حرف تعریف ندارد، جمع های گوناگون ندارد، ازاینرو ، آموختن آن آسان است....

 

او در مورد زنجیره سازی اسم و فعل ( اصطلاحی که پوبل بکارمیبرد .) گفته است:" ..زبان فارسی از حیث مُرکبات ( ترکیب سازی یا زنجیره سازی- م) نهایت غنی است، وکم تر مفهومی از مفاهیم غریبه هست ، که نتوان با مُرکبی دلنشین از آن تعبیر کرد، و این مرکبات گاهی از دو کلمه فارسی یا از یک کلمه اجنبی باشد.

 

مانند : ( زرخیز، تن پرور، شکم بنده، عیب جوئی) و گاه مرکب از چندین کلمه است. مانند:

 

درم به جور ستانان زر به زینت ده      بنای خانه کنان اند و بام قصر اندای



  پو بل . سومری ها وزبان سومری

 

1- اکنون در آغاز آشنائی ما با تاریخ بابلی هااست، که ما به سومریها ، ساکنین نیمه جنوبی بابل می پردازیم. درمورد نژاد مردم سرزمین های شمالی بین النهرین، از گذشته های دور تا کنون ، تاریخ سامی بودن آنها را نشان داده است.

 

در تعین زمان پیشرویهای سلسله های سامی نژاد از اکد در شمال بابل بطرف سومر،اختلاف نظر وجود دارد.با وجود این ، به فرضیات متکی بر سوابق سومریهای بین النهرین میتوان اتکاء کرد. زیرا دورانهای ماقبل تاریخ ، یکباره بوسیله بابلی ها نابود نشده است. شاید سومریها در سرزمین های خارج از بابل به حیات خود ادامه داده باشند. ولی چون بابلی ها تنها شرح فتوحات خود را بجا گذاشته اند، واز آثار تمدن سومری هانام نبرده اند، ما چیزی از این سومریها در دست نداریم . با وجود این ، هنگامیکه نشانه های آداب ورسوم سومری ها را در فرهنگ بابلی مشاهده می کنیم نباید در قضاوت تعجیل کنیم ومدعی شویم که، سومریها بوسیله بابلیها بکلی نابود شده اند.

 

شواهد چنین میگوید، که پس از اتمام دوره تاریخی ثبات بین النهرین ، جنگ ها وتهاجمات گوناگون ، واغتشاشات داخلی در منطقه آغاز گردیده است. ونیاز به چراگاه وسرزمین های تازه اقوام سامی شمالی بخصوص اعراب را وادار به تباه کردن وتصرف چراگاههای بابل کرد، وبدین سان حضور اعراب سامی در سرزمین های سومری افزایش یافت . در نتیجه ساکنین سومرنابود یا رانده میشدند، یا تحت سلطه سامی ها قرار می گرفتند. بدین صورت اجازه یافتیم ، بدون درنظر گرفتن فاصله زمانی، دانسته ها ونادانسته های جنگهای مردم بین النهرین را برسرتصرف سرزمین های بابلی( جائیکه بدفعات بیشمار در دوره های مختلف پیش از تاریخ وتاریخی فتح شده است.) در نظر مجسم کنیم. سومریها خود نیز جزء ملتهائی بودند، که در طول زمانی طولانی به بین النهرین نفوذ کرده اند. پیش از سومریان سرزمین های بین النهرین در تملک ملت های دیگر بوده است، و بتدریج با پیوستن سومریها به ساکنین محلی به احتمال بسیار بعداً سرزمین سومر به مالکیّت آنها در آمد.

 

سومریها از کدام سرزمین های دور یا نزدیک احتمالا آمده بودند؟ اساس قضیه مهاجرت سومری ها به بین النهرین به هیچ وجه پذیرش مطمئن ندارد. وقابل استناد نیست.

 

تنها این موضوع بعنوان یک مسئله شناخته شده است، که سومریها ازنژاد سامی واز ساکنین عرب بین النهرین نیستند. وتوانسته اند ، در بین النهرین مستقر شوند. از آثار ونوشته های سومری ، در حد انتظار ما ، تاکنون دلائلی یافت نشده است، که سوابق سکونت اولیه و وابستگی قومی آنها را با اقوام وملتهای دیگر منطقه ثابت کند. از طرف دیگر، زبان هم خانواده زبان سومری نیز تاکنون درجاهای دیگر شناخته نشده است. غیر از اسامی خاص سومری که با خط نشانه ها مشخص شده اند، سومریها هیچ نامی برای سرزمین خود بجا نگذاشته اند. تنها نامی که برای مناطق تحت سلطه آنها بکار رفته است . کلمه Kengi یا Kingi برای"جنوب بابل" است. تمام علائم خوانده شده ازنشانه های خط میخی اکدی نظیرShumerû بمعنی سومر ، رجعت به خط نشانه سومری ذکر شده دارد، که چنین لغاتی تنها مفهوم سرزمین را دارند. شاید Kingi یاKingi(r) تنها یک کلمه مشتق شده از کلمه kalamma یاkanagga بمعنی سرزمین باشد.

 

( توضیحات مترجم : در اینجا و در تمام موارد، ما تنها از دوگویش فرا گیرترمردم شمال خلیج فارس برای مقایسه زبان سومری با گویش های همسو با زبان فارسی در شمال خلیج فارس استفاده میکنیم و نام آنها را به اختصار گویش –ش و گویش – ب می نامیم .)

 

عبارت اسمی kingi و kengi که پوبل برای عبارت ki-en-gi سومری استفاده کرده است ، تلفظ دیگری هم بصورت gu14-en-gi دارد. و با این تلفظ درگویش – ش معنی "سرزمین بزرگ خیز یا جای بزرگ خیز " را دارد. از طرفی کلمه اکدی Su/ cumerû در گویش فوق بصورت" شو ملو" اسم در حالت صفت مبالغه به معنی "بسیار مو سیاه ، یا بسیار شب مو ( تشبیه رنگ مو به سیاهی شب)" را دارد. که سومری ها را به این نام میشناختند. هر چند نشانه ki یا ku وkan بمعنی جا و مکان که از تلفظ های دیگر همان نشانه اند در سومری و فارسی وجود دارند ، ودر گویش - ش هم در کلمه ki-cha "کیچهَ "معادل کلمه سومری ki-ša4 بمعنی" گذرگاه یا کوچه "وجود دارد ، ولی ما از تلفظ دیگر نشانه با گویش – ش بصورت gu14 بمعنی "جا"( با وجود این همین نشانه تلفظ gager را در گویش – ب مشابه gagar سومری با همین معنی دارد.) استفاده کرده ایم . hen و hen-ta = en-ta سومری در گویش – ش معنی عظیم و بینهایت بزرگ را دارد. از طرفی gi یا ge در این گویش و زبان فارسی ریشه فعل "جهیدن،جستن" است. ).

 

2- با گذشت زمان ملت مغلوب سومری در اقوام غالب سامی نژاد ادغام شدند، وزبانشان با زبان اکدی در هم آمیخته شد.

 

دیده شده است ، که اقوام سامی نژاد تا آنجا که تاریخ بیاد دارد، در شمال بابل مستقر بوده اند، وهم زمان با آنهاسومریان نیزمسلماً در محدوده بابل وجنوب بابل ساکن بوده اند. با وجود سلطه وبرتری نژاد سامی، البته تمایلات و احساسات نژادی سومریها برای بازگشت به آداب ورسوم خود یقیناً وجود داشته است. ولی در ربع اول هزاره سوم قبل از میلاد، همزمان با فتوحات وپیشرفت های شاهان بزرگ وقدرتمند اکدی در شمال بابل به سبب انقیاد سومریها یقیناً این آداب وسنن کم رنگ ترگردیده اند. Sharrukin ( سارگون اکدی که شاید همان ضحاک اساطیری شاهنامه باشد. م) نزدیک ترین شاه فاتح اکدی به سرزمین های بابل وسومر، سومریها رامطیع خود کرد، او قدرت جنگی حکام محلی سومری را دچار اخلال کرد، در نتیجه جامعه سومری دچار اغتشاش شد، ودسته های بزرگی از سومریان به اسارت برده شدند.

 

بدین سان، سامیها در جنوب بابل مستقر شدند، و با فرو پاشی تمدن باشکوه سومری ، به یک برتری نژادی دست یافتند. با وجود این ، اسامی سه تن از شاهان سومری شهر اور نشانه گویائی است ، که در آن هنگام نیز هنوز جنوب بابل به تصرف کامل سامی ها در نیامده بود.

 

به مرور زمان سامی های مهاجم بدلیل برتری خود بر سایر مناطق سومر از جمله" اور" دست یافتند ، و در آنجا در حدود قرن 24 قبل از میلاد حکام دست نشانده از سوی خود تعیین کردند. سپس امپراتوری های سامی را در ایسینIsin وLarsam تاسیس کردند. در این زمان است ، که سومریها به سرعت هویت ملی خود را از دست دادند، و در جامعه سامی نژاد فاتح ادغام شدند، وزبان سومری نیزبعنوان زبانی گفتاری بزودی متروک شد.

 

شاید باز هم در کناره های دریا( خلیج فارس – م) که مردم سامی نژاد زمانهای طولانی تری به آنجا دست یافته اند، بقایای سومریها هنوز هم یافت میشدند. اما اثبات این مسئله مشکل است. هرچند ، ممکن است ، بطور مشهود تایید گردد، زیرا نام بیش از نیمی از شاهان سلسله های ساحلی دریا( "خلیج فارس"، مترجم) بطور اغوا کننده ای سومری هستند.

 

3- انقراض نژادهای سومری ومتروک شدن زبان ملی آنها علت سیاسی نداشته است، وبوسیله حکومت از گفتار بزبان سومری جلوگیری نشده اند. بلکه متروک شدن زبان ملی سومری بعد از دو قرن بعلت فقدان تشکیلات آموزش زبان ونبودن مدرسین وکاربران آن بوده است.

 

اما مشاهده میشود ، پس از گذشت دو قرن باز هم در دوره های بعد حق تعلیم وتربیت بزرگ داشته میشود، واکدی های فاتح روش آموزشی سومریها را دنبال میکنند. نظام آموزش سومریها نظامی همگانی بود. وقاعده تعلیم وتربیت از واجبات بوده است. در مدارس بابلی نیز این الزام وجود داشته است. با فرض شناخت حقایق آموزش سومری ها، روش تعلیم نظام نوشتاری اکدیها هم مانندروش سومریها بوده است. حتی قرن ها برای تعلیم وآموزش توجه خاصی به کتیبه ها ونوشته های شاهان سومری داشته اند، و از طریق این کتیبه های معیار، نوشته و کتیبه های دیگری ابداع وطرح میشدند، و با آن کتیبه ها ارزیابی و سنجیده میشدند. این کتیبه های معیار مرتب نسخه برداری میشدند، وبهمان صورت کتیبه اصلی حداقل در مراکز بزرگ علمی نظیر نیپور نگهداری ومورد استفاده مجدد قرار میگرفتند.

 

در دوره شاه سامی نژاد Samsuilunas بابلی، زبان اسنادحقوقی ، سومری بود. حتی مشاهده میشود، درجاهای دیگر هم تا مدتهای زیاد با علاقه خاصی ، روش نوشتاری سومری کهن مورد استفاده بوده است. اما از همه مهم تردانش دقیق ارائه شده برای معاملات وخرید وفروش ، داروسازی، کشت وزرع گیاهان ومهندسی معماری است ، که بدلیل ضرورت زمان ، مانند گذشته بشکل سومری استفاده شده اند. لغات بی شماری از زبان سومری در فرهنگ لغات اکدی وارد شده است. اما پیش از هر چیز زبان سومری بعنوان زبانی مذهبی و ارزشی برای معابد بابلی باز سازی شده است. چنین کاربری و باز سازی زبان سومری برای امور مذهبی ، باز هم در دوره شاهان سلسله های ایسین ولارسا تکرار میشود. در سروده های مذهبی سومری شاعرشهر نیپور ونیایش های او نیز این کاربرد مذهبی زبان سومری مشاهده میگردد. بویژه این زبان مورد استفاده وسیع منجمین وجادوگران وجن گیران قرار داشته است. حتی در دوره سلوکیان دربیشتر معابد بابل و اداره اموال ومعاملا ت ، علوم و زبان سومری بوسیله کاهنان استفاده میشد. تمدن بابلی بوسیله دانش زبان سومری کهن نزد ملتهای دیگر ترویج میشد. دلائل این موضوع با یافت شدن کتیبه های سه زبانه سومری – اکدی- هیتی در پایتخت هیتی ها در " بغاز کوی" ترکیه اثبات شده است.

 

کاربرد زبان سومری مشابه مطالعه وکاربرد زبان لاتین در دوره قرون وسطا وجدید ، نزد اروپائیان است.

 

4- برخی صورتهای لغت نامه های سومری مانند:VA 244 (ZA IX S. 159ff. ) ، در موزه بریتانیا لهجه های مختلف وگوناگونی از زبان سومری طراحی کرده اند. وبا توجه به تفاوتهای صامت های کلامی در اندیشه نگار ها، این طرحهای لغت نامه حتی تا پنج لهجه زبان سومری را بصورت: 1- eme-gal ( یکبارهم به شکل eme-salنامیده شده) ، 2- eme-sukud-a 3-eme-SUH-a 4- eme-TE.NÁ 5-eme-si-sá نشان میدهند.

 

ولی بعضی دیگر از لغتنامه ها برخلاف نمونه بالا به تفاوت صامت های کلامی در اندیشه نگار ها اعتقاد ندارند، وبندرت در این موضوع موشکافی می کنند. واساسا ، تنها در مورد تفاوت اندیشه نگارهای eme-sal چنین تفاوت های را با لهجه های دیگر مقایسه و بحث می کنند.

 

اولین گروه کتیبه های سومری که با سخاوتمندی بسیاربما یاری داده اند، که تا اکنون با اطمینان ، سه لهجه سومری را شناسائی کنیم. کتیبه های ، اسامی مشاغل اداری در هر یک از دوره های سلطنتی ، همین طور اسناد مذهبی ، حقوقی ، اقتصادی، علمی و اوراد وادعیه های مذهبی هستند.

 

امروزه از نشانه های مرتبط با لهجه ها ، بطور معمول لهجه eme-KU بعنوان لهجه اصلی برگزیده شده است. با وجودیکه، این انتخاب ممکن است ، درست نباشد. ولی سومر شناسان،( با وجودیکه، قضاوت از طریق آزمون کلمات وسخنواره ها، می توانند، ما را به خیال بافی سوق دهند.) نشانه های این لهجه را بعنوان" زبان سومری" تایید کرده اند.

 

مجموعه لهجه های اشاره شده در VA244 بصورت eme-si-sá شناسائی میشوند.

 

حتی اگر در کهنترین کتیبه های سومری که بما رسیده اند، در داخل مجموعه لهجه ها، زیر مجموعه هائی از لهجه های سومری تشخیص داده شوند. (هرچند ، تقریبا کتیبه های بیشمار Telloh در جهت مخالف آن قدم می زنند.) ولی کتیبه های سومری موخر، مجددا آگاهی ما را نسبت به لهجه ها تایید می کنند.

 

دومین مجموعه کتیبه های سومری که در پیوستگی وانسجام کتیبه های لهجه ها بما کمک میکنند، ماتم سرائی ها ، شکوه وشکایت ها وتضرعات مذهبی ، اوراد سحر وجادو وجن گیری است. . اگر آنچه درمعابد Innanna و Ninhursag تحت عناوین فوق وعبادات مذهبی با لهجه eme-sal گفته شده است ، از جهت الهی بودن، کلام درست واصلی سومری تلقی شوند. پس لهجه eme-sal لهجه اصلی است، وسروده هاوحماسه سرائی های بعدی با لهجه های دیگر بر خلاف جریان درست لهجه eme-sal است .

 

از طرف دیگر، برحسب نمونه VA 244 ، بنظرمیرسد، دربین کتیبه های مختلف سومری ، تنها کتیبه های لهجه eme-TE.NÁ بیشتر با لهجه eme-sal مرتبط وشبیه است. که خود میتواند ، یک زیر مجموعه از لهجه eme-sal باشد. ولی رابطه نامشخص ومبهم لهجه eme-sal بالهجه eme-gal درVA 244 تنها یکبار درستون 418 آورده شده است.

 

سومین لهجه هم ، بدین گونه از لهجه اصلی eme-sal انحراف قابل توجهی دارد. ودر آخر کتیبه Ammizaduga (OPI129 ) برخلاف بحث بالا عمل میکند.

 

5- از آنجاکه، در مباحث این کتاب، به مجموعه لهجه های سومری پاسخ داده میشود، نیازی به پاسخگوئی به یک لهجه منفرد نیست. زیرا دور از انتظار نیست، که در مناطق جغرافیائی جدا از هم در یک دوره تاریخی، گویش های گوناگون وجود داشته باشند.

 

با وجود این، این اختلاف گویش ها چندان زیاد نیستند، وبیشتر آنها ناشی از رسوم مذهبی معابد مختلف سومری ،اختلافات فرهنگی ونظائر آنها بوده اند. که در اصل تداوم وپیوستگی زبان معابد وزبان فرهنگی را با زبان کهنتر سومری نشان میدهند.

 

در نتیجه ، از ملاحظه کتیبه های کهنتر ، میتوان حکم قطعی اولیه را در مورد ریشه کلمه بدست آورد، لهجه های نواحی کهنترسومری نظیر شهر های Uruk وEridu صحت استنباط درست آن کلمه را تثبیت میکنند.

 

کتیبه های پدید آمده در دوره های مختلف سومری ، وضع وخصوصیات زبان مناطق ودوره های زمانی زبان سومری را نشان می دهند، که بطور مسلم در هریک از دوره ها ومناطق سومر، زبان وگفتار مردم آن زمان در آن منطقه جغرافیائی بوده اند.

 

6- با وجودیکه تک تک کلمات لهجه های گوناگون زبانهای سومری بطور مناسب ، باهم مقایسه وتفسیر وتحلیل شده اند. ولی زمینه اصلی رضامندی متفکرین ومحققین سومر شناس،اصول وقواعدی است، که با تلاش مجدانه استوار گردیده اند. قطع نظر از موارد استثنائی ، این قواعد بخوبی با لهجه های سومری بویژه در مورد لغات تطبیق می یابند، واستثنائات بیشتر در زمینه شناسه ها و اندیشه نگار هاصادق هستند. قابل ذکر است، که قبل از هر چیز، آواهای مرکب برای هر دوره تاریخی بدقت ، بررسی شده اند. با وجود این ، درحال حاضراین بررسیهادرهمه مناطق بطوریکسان انجام نشده اند. زیرا تفاوت تطبیق آوائی حتی در درون لهجه ها هم وجود دارند. هرچند بطور طبیعی ثابت شده است ، که این تفاوت حتی در سطح کوچکترین گروه ها نیز صادق است. کسیکه دقت کند، می بیند که در زبان اصلی زیرکتیبه HGT102" فهرست لغات نیپور" در ستون 651 برای کلمه " خدا " دو تلفظ آورده شده است.dingir یاdigir وهمین طورdimmir یاdimir که این دو مورد آخر مطابق کتیبه eme-SAL اند. یا" مشق نوشته های مدارس نیپور" در کتیبه HGT111 در ستون24 برای کلمه " محاصره کردن" nigin را آورده است ولی تلفظ nimin را هم ضروری دانسته است.

 

مشخص نیست چه مقدار از این تفاوت تلفظ ها وتمایزات به حقایق لهجه های محلی مربوط می شوند، وچه مقدار ناشی از خطای مشق نوشته های شاگردان مدارس نیپوراست که، بما ارث رسیده اند.

 

بدیهی است، هنگامیکه تحقیقات تاریخی کمک کنند، ورویدادهای تاریخی مشخص شوند، شناخت گویشهای مختلف سومری ، با منابع بیشتری امکان پذیر خواهند شد.

 

7- ساختار زبان تمام سومری ها بطور آشکاری شایستگی بهم پیوستگی زبان ملت های سومری را داشته است.( Fr.Mistelli در این باره میگوید:" ویژگیهای انواع حروف اضافه اصلی دستوری لهجه های مختلف زبان سومری را با انواع زبانهای" اورالی"  Der Uraltischeو"دراویدی" Der dravidische مقایسه کنید.").

 

بهر حال ، آنچه مشخصا دارای اهمیت است، موارد زیر است: اولا- ریشه لغات سومری در تهاجمات فرهنگی تغییر نکرده اند، بلکه کلمات ترکیبی بیگانه به ریشه لغات این زبان اضافه شده اند. ثانیا- تغییرات آوائی حروف مصوت وصامت، برای دوره زمانی قبل از تاریخ بسیار اندک بوده اند.

 

ثالثا- با توجه به هم آهنگی صداها، تشابه صامت ها ومصوت ها وغیره ، تفاوت ها را محو کرده اند.

 

بطور قطع همبستگی دستوری در گویش های مختلف زبان سومری بشکل اصول ترکیب زنجیره ای کلمه وجود دارد، وحتی واقعیات وجود زنجیره هائی از اقسام کلمات ، خود به استواری این مسئله کمک می کنند. این باین معنی است ، که اسم ها یا ضمائر اسمی، در بین اقسام کلمات با استدلالی دقیق تر بطور متوالی ، با تغییر وتبدیل ترکیب می شوند( اگر چه، بازهم شکلهای دیگری از انواع کلمات یا مجموعه کلماتی باشند، که مسند عبارت قرار میگیرند.) . ولی با وجود این، بطورکلی آنها استقلال خود را در حالت گروه کلمات، بویژه همراه با فعل واغلب درترکیب با ریشه اصلی فعل حفظ میکنند. برای دوره های بعد مشاهده میشود، این موضوع با تعدیل ، گاهگاهی بصورت های مشابه آن با عناصر ساختاری کلمات صرف می شوند. ولی از سوی دیگر ، اصل ساختار زنجیره ای خود را بطور نمایان ، در اتصال به کلمات دیگر تغییر می دهند، وتجزیه می شوند. بویژه این فرآیند با ریشه های دوچندانی گسترده ترشده است. این تنها بدین سبب بود ، که زبان سومری دربین زبان بیگانه سامی ویژگیها وتحولات وتغییرات جدیدی یافته بود، وهمین مسئله ریشه تمام تغییرات پیوسته زبان سومری را باعث شده است. این در اصل "دومین زبان .سومری" را شکل داده است. زبان سومری برای باقی ماندن جزئیات خود، به سختی در مقابل تهاجم زبان سامی مقاومت کرده است .

 

8- /3 ، کتیبه های معیار محلی ، منابع جدا سازی لهجه های مختلف سومری میباشند ، و در مطالعات زبان سومری بما کمک میکنند.

 

این منابع بشرح ذیل میباشند:

 

I-آنچه بوسیله بابلی های فاتح برای آموزش زبان سومری بجا مانده است:

 

الف- فهرست لغات دوزبانه سومری – اکدی ، این کتیبه های فرهنگ کلمات دو زبانه در سمت چپ لوحه لغات سومری را آورده است، ودر سمت راست کتیبه لغات معادل اکدی را نشان می دهد، ولغات سومری واکدی در این لوحه ها بسادگی قابل شناسائی است. این نوع لوحه ها بطور کلی در انواع آموزش های زبان سومری مورد استفاده قرار میگرفت. ستون های این کتیبه های فهرست لغت نشان می دهند، که حاوی کلمات اصیل واولیه سومری میباشند، وتصریحا از طریق کاملا درست مطالعه کتیبه های اصلی سومری ، بویژه تطبیق آنها با نظام نوشتاری اکدی رایج در آن دوره زمانی و تماما بصورت تک هجائی بازنویسی شده اند. برخی از این لغات هم خود بسیار رسا میباشند. از طرفی بعضی از این لغات با توجه به نگارش زبان سومری نگارش و املاء نادرستی دارند. وعادت به این شیوه نگارش مانع اصلاح آنها شده است. این مشکل بویژه در کلمات سومری وهجاهای آورده شده در ستونها ی کتیبه بیشتر اتفاق افتاده است. والبته در خصوصیات نام مدارس سومری که بصورت اندیشه نگار هستند نمایان تر اند.

 

نمودار فهرست لغات بالا( در فرهنگ لغات سومری اکدی شیکاگو110.216 ) بصورت چهار ستونی برای کتیبه های دو زبانه فوق بشرح ذیل است:

 

معنی فارسی                اکدی                                کلمه سومری

                        تلفظ مرسوم 

                 نگارش اندیشه نگار
                                                 هجانویسی اکدیها

 

مفقود شدن     za-ah      zah               kûa-aiia-ku            halâqu

 

رفتن             ma-a      mà                 Pisannu          alâku





در این نوع کتیبه ها بندرت ارزش آوائی اندیشه نگار در ستون ترجمه اکدی کتیبه آورده میشود. بویژه درمشق نوشته های شاگردان کوچکتر مدارس سومری این مسئله بارزتر است. ولی بصورت اندک در ستونهای اصلی گاهی ارزش آوائی برخی از آنها آورده میشوند.

 

کتیبه های فهرست لغات سه زبانه تا کنون در این مورد لغات زیادی را نشان نداده اند.

 

در مورد کلمات خویشاوند زبان اصلی eme-KU آنطور که در گذشته بحث شد ، آنچه قابل تطبیق اند ، در لهجه eme-SAL می باشند.

 

نمونه (11 Nr 12 R 5) بصورت زیر است:



معنی فارسی       معنی اکدی        لهجه eme-KU        لهجه eme-SAL



دیوار،پرده           â-mar                    é-gar                 igaru                                   





در مورد فهرست لغات سه زبانه " سومری - اکدی - هیتی " ، یافت شده در بغاز کوی ترکیه پیشتر توضیح داده شد.

 

در آنجا یک زوج لوحه گل رس کوچک هم یافت شده است ، که دارای لغات " سومری- اکدی در قطعات کوچک است .

 

در یک نوشته یونانی که بما رسیده است، هم یک کتیبه دو ستونی فهرست لغات، بغیر از یک کتیبه یک ستونی کلماتی که سومری ها در مدارس خود ، با هدف آموزش بکار میبردند، یافت شده است.

ادامه دارد.

شاد باشید نوروزتان پیروز  ف. عباسی



برچسب ها: ,
امتياز : 0 | نظر شما : 1 2 3 4 5 6 | لينك ثابت |
فریدون عباسی
چهارشنبه 9 فروردين 1391
بازدید : 998

کنکاشی در اراء و عقاید سومرشناسان معروف ترجمه ای از وبلاک دیگر مولف

بخش نخست

 عقاید و نظریات مشهور ترین سومرشناسان ( در باره زبان سومری)

 

این مبحث را در دو بخش از وبلاگ انگلیسی مولف برای فارسی زبانان به فارسی ترجمه وآنها را تقدیم

دوستداران زبان فارسی می نماید. بدیهی است ، به دلیل اشراف بیشتر مولف به زبان پارسی متن حاضر از

 غنای بیشتری برخوردار است.

 

 

 

بخش اول

 

در اینجا مایلم ، اتفاق آراء و اختلاف نظرات برخی از مشهور ترین سومر شناسان جهان را در باره دستور زبان سومری نشان دهم. برای این منظور، ما چهار کتاب مشهوررا در باره " دستور زبان سومری" انتخاب کرده ایم، و ازتلخیص شده آنها در طول بحث سود میبریم. این چهار کتاب بشرح ذیل هستند:


1- H.J.L MSG = Hayes.John.Lewis “ A manual Sumerian Grammer and Texts Aid…1990 Undena. 1- هیس =

2-D.O.E SG= Edzard .Dietz .Otto. “Sumerian Grammar”2003 BrillLeiden. 2- ادزارد =


3-P.A GSG = Poebel.Arno “ Grundzüge Sumerischen Der Grammatik “ 1923 3- پوبل =

4-P.A SP= Poebel.Arno “ The Sumerian Prafix forms E- and I- in Time of Earlier Princes of The Lagash” 1931 by The University of Chcago Illinois. 4- پوبل =

1- هیس درص 1 مقدمه کتاب خود در باره مشکلات زبان سومری میگوید: زبان سومری بخوبی زبان اکدی شناخته شده نیست. شماری ازترکیبا ت صرفی( واژ شناسی) ونحوی زبان سومری روشن نشده اند.هرچند پیشرفت زبان شناسی در دودهه اخیرقابل توجه است ، ولی بقدرکافی مسائل مبهم باقیمانده است، که ذهن دانش پژوهان را دراطراف زبان سومری بخود مشغول.کند.

 

بعضی از دلائل و مشکلات زبان سومری ازاین قرار است :

 

1- زبان هم خانواده زبان سومری شناخته نشده است، واز نظرتوارث زبانی، مشخص نیست ، این زبان مرده ، یا زنده است .

 

2- بوسیله مقابله، اخیرا کشف کرده اند، که اکدی یکی اززبانهای سامی است. این رابطه ارثی را اخیراً دانش پژوه هان ازطریق دستورزبان ولغات اکدی بدست آورده اند. ولی در مورد زبان سومری چنین امکانی دردسترس نیست .

 

3- نظام نگارشی سومری فقط بطورناقص گفتارزبان سومری را منعکس می کند . وتمام ترکیبات دستوری زبان سومری را که در گفتار سومری شناخته شده اند، نشان نمی دهند. این مسئله ، شکل طبیعی نگارش آنرا برای بازسازی صرفی مشکل کرده است .

 

4- بسیاری جملات نمونه موجود است، که بنظرمیرسد ، اندکی درصرف ونحومتفاوت باشند . ولی با فقدان اسناد مقایسه ایی وفقدان گویشوران بومی برای ترجمه ، بیان معنی صرفی ونحوی انها مشکل است . بدون شک ، بسیاری اختلاف معنی جزئی وجود دارد ، که برای همیشه قابل بیان نیست .

 

Igor Diakonoff اظهار میدارد" این شوخی کاملا شناخته شده ای بین آشورشناسان است ، که بتعداد سومرشناسان زبان ولهجه سومری وجود دارد ". (1976:99)

 

اخیرا Thorkild Jacobsen گفته بود:" دانش زبان سومری هنوزدرمرحله ابتدائی است ". محققین به تجربه این نقطه نظرات گوناگون را درترجمه زبان سومری لحاظ میکنند، واحتمال انحراف درآنها وجود دارد. حتی در حد محققین شایسته سطح بالا نیز ممکن است ، چنین انحرافی در ترجمه بوجود آید . به حدی که خواننده ترجمه هرگز نداند ، که دو ترجمه متفاوت، ترجمه یک کتیبه واحد است. محققین هنوز نمی توا نند روی یک دستور زبان واحد توافق کنند" .(1987:xv).

 

او در ص 18 بحث خود را روی معمای واج شناسی سومری ادامه داده است ، و سپس میگوید: بازسازی نظام واجی سومری یا تلفظ دقیق هیچ صدائی به آسانی میسر نیست .... هیچ سندی برای مقایسه فراهم نشده است.

 

علاوه براین ، بیشتر اسناد آوا شناسی سومری از فیلتر نظام آواشناسی اکدی اقتباس شده اند؛ و آوا شناسی سومری از منظر آواشناسی اکدی دیده میشود. برای نمونه ، به احتمال کامل ، کلمه "پسر" در زبان سومری بصورت " domu" با خصوصیت یک مصّوت/o/ میانوندی تلفظ میشود. ولی چون زبان اکدی مصّوت خاص /o/ را ندارد، بنابراین ، نشانه سومری /o/ دراین کلمه با تلفظ اکدی بصورت هجای اکدی du-mu خوانده میشود. اگر تنها اسناد اکدی برای آوا شناسی سومری استفاده شود، ما هرگز نخواهیم دانست، که سومریان دارای مصّوت /o/ نیز هستند. بنا براین ، زبان سومری دوره اور سوم (2112- 2004 قبل از میلاد) در حقیقت بر مبنای آوا شناسی و تلفظ زبان اکدی دوره های بابلی کهن (1894- 1595 قبل از میلاد) و بعد از آن بنا شده است. ( بهمین نحو، بیشتر دانش ما از دستور زبان سومری از تفاسیر داده شده بوسیله نوشته ، کاتبین بابلی ، و شاگردان اکدی آتها بدست آمده اند...). همینطور، در باره توسعه تاریخی آواشناسی سومری دانسته های بسیار کمی در دسترس است. ... بدون فهرست های لغت مستند ، ثابت کردن ارزش آوائی اندیشه نگارها کاملاً غیر ممکن شده اند. .... نتیجه این است، که احتمالاً زبان سومری صداهائی دارد، که اکدی ندارد.

 

هیس در ادامه در ص 26 میگوید: ... اغلب ، مراجع ( کلمات سومری) ، مربوط به وام واژ ه هائی از زبان سومری است ، که در زبان اکدی وارد شده اند. این پیشینه یک نوع روش شناسی انتقادی را مفتوح کرده است، زیرا دلیلی وجود ندارد، که قبول کنیم ، کلمات وام واژه سومری همواره همان معنی و تلفظ دقیق خود را در متون اکدی حفظ کرده اند. ولی از آن رو که بطور معمول این کلمات در اکدی بسیار بیشتر از سومری مصطلح میباشند، کاربرد کلمات معادل اکدی مشابه ، برای آزمون زبان سومری مفید هستند.".

 

تذکر- در اینجا ، باردیگر ، میل دارم بازگو کنم ، که در نوشته هیس و بسیاری یا تمام این نوع نوشته ها در باره زبان سومری ، بسیاری نشانه ها یا کلمات سومری بوسیله سومر شناسان با فرض احتمال درستی بر خلاف نگارش کاتب سومری یا اکدی تغییر داده شده اند. ( و زبان جدیدی در صد ساله اخیر ایجاد شده است، که بطور قطع هیچ گاه زبان هم خانواده آن یافت نخواهدشد.) برای مثال: کلمات domu,dumu,ke4,am3,e2,e3,i3… نادرست هستند، و به اعتبار گویش های شمال خلیج فارس کلمات domo,lil2,a-an,lil2,ni,utu-ra2 درست هستند. ونشانه خیشومی ( تودماغی) ng یا η در کلماتی مانند ...dug4=dong, sig4=seng بمعنی " سخن" و" سنگ" مصداق دارند.

 

هیس در ادامه در ص 19 کتاب خود، عقیده دارد:" ... با وجوداین ، دراصل تمام آوانویسی ها از کتیبه های سومری ارزش آوائی dumu را برای کلمه "پسر" حتی برای این حالت بسیار روشن ،وجود یک ارزش آوائی مسلم /o/ استفاده میکنند.".

 

او در دنباله در ص19-20 میگوید:" مشابه آن مسلم شده است، که زبان سومری یک صدای خیشومی /η/ دارد، که در زبان اکدی نظیر آن وجود ندارد. برای نمونه نشانه /mu/ یک صدای خیشومی /ηu/ را باز تاب میدهد، که با نشانه مصّوت /u/ دنبال میشود، ... (MU) نشان داده شده بصورت /ηu/ واژک پسوند - ملکی اسم ها برای اول شخص مفرد است. ولی ارزش آوائی متداول آن در اکدی /mu/ است. ... دراصل تمام سومر شناسان وجود ارزش آوائی خیشومی /η/ را پذیرفته اند. ( با وجود این، برخی سومر شاسان آنرا کلامی خیشومی - کامی نشان میدهند،و دیگران آنرا بصورت ترکیبی مانند/ηm/ دیده اند. هنگامیکه این کلمه سومری شامل این واژک بصورت وام واژه وارد زبان اکدی شد، معمولاً ( ونه همیشه) بصورت ng بازتاب یافت. برای مثال : sanga یا saĝa بمعنی" نوعی روحانی" در اکدی بصورت šangû ظاهر میشود.".

 

تفسیر: مجدداً تکرار میکنم ، که تلفظ کلمه mu بصورت mo تقریباً در تمام گستره تاریخی ایران بمعنی ضمیر فاعلی، مفعولی و ملکی در گویش های ایرانی رایج است، و mo در گویش های شمال خلیج فارس از جمله دو گویش فراگیر تر ذکر شده معانی " درخت خرما، ماه، یرج، را هم دارد. در زنجیره افعال سومری پیشوند -mu که پیشوند صرف افعال نامیده شده است، معادل پیشوند صرف فعل -e است . برابر گویش فراگیر ب در شمال خلیج فارس و گویش های همسو با آن پیشوند -e نشانگر حالت استمرار فعل برای زما نهای " گذشته یا حال وآینده" استفاده میشود. ( در کورد زنجیره فعل سومری در آینده سخن خواهم گفت.) و در جملات منفی بجای پیشوند -e از پیشوند -ni استفاده میشود، که کاملاً نظیر کاربرد مشابه در زبان سومری است. در فارسی نوین بجای پیشوند e- که گفته میشود، تلخیصی از پیشوند استمرار فعل فارسی -mi و در بسیاری گویش های ایرانی پیشوند-me است. از پیشوند استمرار- mi استفاده میشود. ولی پیشوند -mu سومری که همه سومر شناسان آنرا معادل پیشوند -e میدانند، به این صورت اکنون در احتمالاً در دوره های گذشته و درگستره تاریخی ایران نظیری برای آن دیده نشده است، ولی دربرخی گویش های خراسان بزرگ این پیشوند با همین کاربرد به صورت -mo هنوز هم رایج است. برای مثال : در سومری mu-na-an-du3 بمعنی " ساختند" ریشه فعل در وجه "خمتو" hamtu یا "ماضی"است.

 

در گویش - ب e-na-an-de بمعنی " می ساختند. یا بنا مینهادند."

 

درگویش - ش me-na-an-da بمعنی " میساختند. یا بنا مینهادند."

 

وبه احتمال دقیق در گویش های م،ن،وس درخراسان عبارت mo-na-an-do معنی " میساختند، یا بنا مینهادند." را دارد.

 

سوال دیگر این است ، که آیا در زبان سومری صدای خیشومی یا تو دماغی [ng=η] وجود دارد؟ پاسخ این است، که من عقیده دارم ، به قرینه گویش های ذکر شده در بالا باید جواب مثبت باشد، و سومری ها در اندکی از کلمات صدا ی/ng/ را مانند گویش های بالا نشان میدهند. برای نمونه 'dong' درگویش - ب ، یا 'deng' درگویش کردی بمعنی " کلام، سخن ، وعظ ، فرمان، دستور.. با جمع donga بمعنی " سخنان، فرامین.." است . همینطور sig4 در سومری بمعنی "سنگ" معادل 'seng' درگویش - ب بمعنی" سنگ" و 'sang' درفارسی جدید است. که باید گونه ای صدای خیشومی را نشان دهند. کلمه dong=dug4 در گویش - ش کمتر استفاده میشود، و تلفظ دیگر این نشانه بصورت do=du11 بمعنی "سخن گفتن، رجز خواندن ، سخنوری" ( هنگام مقابله با دشمن) بیشتر مرسوم است و همین صورت do بمعنی " رجز خوانی " درگفتار مردمی تهرانی ها هم کاربرد دارد. تلفظ دیگر این نشانه در زبان سومری بصورت gu3= go ریشه فعل "گفتن" در وجه "حال وآینده" گویش - ب یا maru زمان حال آینده سومری است. سرانجام کلمات دیگری مانند : pang/peng,tong,teng,jeng,… وغیره این صدای خیشومی را نشان میدهند.

 

لطفاً مطالب را دنبال کنید.وبلاگ های دیگر مولف راهم برای ایجاد ارتباط منطقی بین مطالب مشاهده کنید.



برچسب ها: ,
امتياز : 0 | نظر شما : 1 2 3 4 5 6 | لينك ثابت |
فریدون عباسی
چهارشنبه 9 فروردين 1391
بازدید : 1614

 

چند ضرب المثل سومری

چند ضرب المثل سومری برای آشنائی با فرهنگ وسنن سومری

 

 

 

در اینجا با هدف آشنائی فارسی زبانان با فرهنگ مردم سومر در چند هزار سال پیش، چند ضرب المثل سومری را از انگلیسی ترجمه و تقدیم می نماید. مرجع Ancient History..

 

1- هرکس به راستی گام بردارد، زندگی میسازد.

 

2- سری را که بریده شده است، دیگر نمیشود برید.

 

3- هر چه با میل واطاعت انجام نشود، وسیله مخالفت میشود.

 

4- هلاکت انسان ازسوی خدایش است، ولی او (خدای) منجی خود را نمی شناسد.

 

5- ثروت سخت به دست می آید، لیکن فقر همیشه در دسترس است.

 

6- آنکه مال بسیاربه دست آورد، ناگزیر است، سخت از مال خود مراقبت کند.

 

7- قایق خراب هم با هدایت درست قایقران با جریان آب و باد نجات می یابد. خدای آفتاب نسیم ملایم را به یاری درستکار میوزد.

 

8- هرکه بسیارماء الشعیر خورد، ناچار بایدآب بسیار بنوشد.

 

9- هرکه پرخوری کند، نمی تواند بخوابد.

 

10- هنگامیکه همسر مرد در خانه نباشد، ومادرش کناررودخانه باشد(برای رختشوئی وغیره) مرد از سیر کردن خود ناتوان است.

 

11- خدا سبب سازشود،تا با همسری خوب ازدواج کنی ، و او شادی را با دادن پسری نان آور به تو هدیه کند.

 

12- روباه نمی تواند، خانه خود را بسازد، خانه دوستش را چون فاتحان تصرف میکند.

 

13- روباه در دریا ادارمیکند، سپس میگوید، دریا با ادرار من درست شده است.

 

14- فقیر داشتن سکه نقره خود را باور ندارد.

 

15- فقرا سکوت( نماد بی تحرکی؟) زمین هستند.

 

16- همه اهل خانه فقیر به یکسان فروتن نیستند.

 

17- فقیر قرزندش را از مصیبت فقر آگاه نمی کند، تا او برای همیشه آنرا بخاطر بسپارد.

 

امید است در آینده با استفاده از گویش های فارسی چند ضرب المثل را مستقیما از کتیبه های سومری به فارسی معیار تقدیم دوستداران زبان و فرهنگ ایرانی کنم.

 

شاد باشید.



برچسب ها: ,
امتياز : 0 | نظر شما : 1 2 3 4 5 6 | لينك ثابت |
فریدون عباسی
چهارشنبه 9 فروردين 1391
بازدید : 1238

دومین شاه سلسله اور سوم شاه شول - جی فرزند اور نامو سر سلسله اور سوم است. به گفته جان هیس در کتاب " اصول دستور زبان سومری وتاریخ و باستانشناسی " ترجمه  ف. عباسی " این نام درگذشته دون- جی خوانده میشد، ولی امروزه تقریباً ، تنها بصورت شول جی خوانده میشود. او میگوید:" معمولاً جزء نخست این نام "شول" معنی " مرد جوان" را دارد... عنصر gi احتمالاً مشابه عنصر gi دراسم مکان ki-en-gi بمعنی "سومر" میباشد." ( در گویش - ب شول معنی " بورنیدن یا نعره زدن گاو نر، مرد جنگجو... را دارد.).

 

کتیبه ای که در دو قسمت در زیر از انگلیسی ترجمه میشود، با وجودیکه متن انگلیسی با واقعیت زبان سومری از دیده ما نقایصی دارد،( مثلاً سطر اول آوانویسی کتیبه که حمد وثنای خدا است، و بصورت عبارت 1-lugal-e mu-ne2 nig2/nik2-ul-$e3 بمعنی " سرور من است ، آن (خدای) نیک جاوید" در ترجمه به انگلیسی دیده نمی شود. ولی از نظررساندن مفهوم متن سومری به مقدارلازم قابل قیول است.

 

در قسمت اول این متن ما به سه نکته مهم اشراف پیدا میکنیم: نخست آنکه تعلیم و تربیت در تمدن سومری مقامی ارجمند داشته است، دودیگر اینکه سرزمین سومرو احتمالاً ایران غربی در آن عهد هنوزوضعیتی مشابه حیات وحش کنونی افریقا را داشته است. و در همین دوره اهلی کردن بز،اسبهای وحشی ، گاوها گاومیش ها و فیل ها ورونق تجارت حیوانات وحشی و گوشت آنها در جریان بوده است. و در آخر ابداع ، تکمیل وقدرتمند کردن سلاح های جنگی توسعه یافته است.

 

شولجی چهل وهشت سال سلطنت کرد، و ودر دوره او پادشاهی اور سوم بالاترین توسعه ارضی و پیشرفت را داشت.و بخشی از شمال خلیج فارس را که زادگاه اجداد او بود، از دست ایلامی های بیگانه آزاد کرد، و در تصرف خود داشت.

 

نشانه gi که در گویش های شمال خلیج فارس ریشه فعل "جَستن" است ، در نام او و کلماتی مانند اسم مکان ki-en-gi بمعنی سومر یا در گویش ش gu14-(h)en-gi بمعنی " جای بزرگ خیز" و بگفته نوح کرامر amar-gi یا بقول سومر شناسان جدید da-gal-gi بمعنی "آزادی" معادل گویش ش a mar2-gi یا گویش ب da-kalo-gi بمعنی "از مادر (بزرگ) زاده " میتواند با گویش های شمال خلیج فارس معنی استعاره ای " آزادی" را داشته باشند. زیرا در فرهنگ ایرانی نوزاد با ضرب المثل " از هفت دولت آزاد است" همین مفهوم را میرساند.

 

در گذشته نه چندان دوراستان کهگیلویه و بویر احمد فعلی نام باستانی خود شولستان یا مهد دلیران را داشت. وهمراه با استان چهار محال و بختیاری بخش هائی از استان فارس بودند.

 

سفر نامه ممسنی تالیف میرزا فتاح خان گرمرودی 1370انتشارات مستوفی.ص32 میگوید: " در زمان ساسانیان ایالت فارس را به پنج "کوره" (شهرستان)تقسیم میکردند،ویکی از این پنج قسمت را "کوره قباد" می نامیدند،ومرکز یا کرسی کوره قباد "ارجان" (نزدیک بهبهان .م) نامیده میشد. شهر باستانی ارجان در کنار رود "مارون"قرار داشت رود خانه مارون مرز بین فارس و خوزستان بود...". ولی کوره یا kur-re در منابع سومری چه معنی دارد. عبارت سومری lugal kur-kur-ra بمعنی " شاه سرزمین ها /آبادیها" و بسیاری موارد مشابه یا جملات دارای عبارت kur بمعنی شهر یا سرزمین ،که به تکرار در بیشتر کتیبه های سومری آورده میشوند. اولین همسانی معنی آنرا با زبان پهلوی ساسانی و حتی تا دوره های اخیر و رابطه این زبانها را با سومری نشان میدهند. ما به افتخار مردم شولستان کتیبه زیرراکه از شولجی بمعنی" برخاسته از شول" ، وبزرگترین شاه سومری سلسله اور سوم است، به هم وطنان ساکن سرزمین شول ها و همه دوست داران تمدن کهن ایرانی تقدیم می نمائیم . شادو برفرازباشید.

 

ترجمه کتیبه B شولجی معروف به کتیبه مدیحه سرائی شولجی برای خود

 

 

1-10. برای مشهور کردن نام خود برای همیشه ، تا روزگاران دراز، ورساندن به آیندگان ، روزگارباز آمدن اشعار حماسی پهلوانی های او، آوازه های قدرت او، و شهرت پایداربیمانند خرد او، شاه شولجی ، شاه اور ،که آن دانش مکتوم و نهفته سروده های پیشین پسر نیرومند نین سومون را آورده است. اوقدرت اورا در سرود خود ستایش میکند، ودانش ذاتی برتر اورا تمجید میکند.

 

 

 

11-20.من شاه از نسل یک شاه وزاده یک ملکه هستم. من شولجی نجیب زاده شایسته، با سرنوشتی خجسته از مادر زاده شدم. هنگامیکه کودک بودم ، به مدرسه رفتم . آنجا هنر نگارش را از لوحه های نوشته سومری و اکدی آموختم. هیچ یک از بزرگ زادگان ( درمدرسه) چون من نمی توانستندبر لوحه بنویسند. مردمی بودند، که مرتباً برای کسب معلمی، در هنر نگارش تلاش میکردند . من شایستگی کامل در جمع وتفریق حساب، وحسابداری را داشتم. نانیبگال و نیسابه دادگر دانش و هوش مرا آفریدند. من کاتب مجربی هستم، که هیچ چیز را فراموش نمیکنم.

 

21-38. هنگامیکه بزرگ شدم . عضلاتی چون یک شیر جوان، تازنده ای چون یک اسب شنگول وسرزنده در تاخت داشتم. خدای ایلو برای من شادی آورد، در شادی من خدای انلیل با نظر لطف در باره من سخن گفت.آنها عصای رهبری را به پاس شایستگی من بمن دادند. من پای خود را بر گردن سرزمین های دشمن گذاشتم. شهرت اسلحه من تا جنوب مستقر شده است. پیروزی من در سرزمینهای کوهستانی تثبیت شده است.هنگامیکه من رهسپار جنگ وستیز برای جائی که انلیل فرمان میداد، بودم. من در پیشاپیش سپاهم حرکت میکردم ، و سرزمین دشمن را برای پیشگامان سپاهم ( از دشمن) پاکسازی میکردم. من شور وشوق بسیاری برای مهارت در کاربرد سلاح های گونا گون دارم. نه تنها درزوبین اندازی و نیزه زنی مهارت دارم ، بلکه در پرتاب سنگ با یک فلاخن ماهر هستم.کلوخه های سنگی با سنگ دانه های پراکنده خود که با فلاخن پرتاب میکردم ، در اطراف چون باران شهاب پرواز میکردند. و باشدت پرواز به هدف میخوردند.

 

39-51. ترس واغتشاش را در سرزمین بیگانه می پراکندم. اتو نوجوان محبوب کوهستان چون سرچشمه ای الهی بمن پشت گرمی و شوق نبرد میداد. من با او در هر برآمدن روشنائی نجوا میکردم.او خدائی است، که با نظری مساعد ، مرا درجنگ یاری میدهد، و مرا می پاید. در آن جنگ ها، در آن آوردگاه ها صدای چکاچک اسلحه اتو شنیده میشود و برق اسلحه او میدرخشد. این شد، که من توانستم اسلحه های سرزمین های کوهستانی را روی زانوبشکنم . و در جنوب یوغی برگردن ایلام نهادم. من مردم سرزمین شورشی را درجای خود نشاندم. اکنون هیچیک از آنها نمی تواند، در برابر اسلحه من ایستادگی کند. من آنها را چون بذر غله در سومر واکد پراکنده کردم.

 

52-55. بگذار از آنچه کرده ام برخود ببالم. آوازه قدرت من تا دوردست ها گسترده شده است، وبسیار وسیع است. هوش وخرد من بسیار دقیق است. آیا کارهای بزرگم بی نیاز از هر توصیفی نیست؟

 

56-76. در سلطنت گام های بلندی به پیش برداشته ام، درتجارت کاملاً بی پایان اسباب حصیری ، ومحصولات بیشه زارها ، شکار فیل وحشی پشت فیل وحشی ، حیوانات وحشی دشت، پیشرفت مداوم داشته ام؛ و من پایانی شجاعانه برغرش شیر در دشت های مختلف شیران نر نهاده ام. اژدها های ( مارهای؟) دشتها را ، هرجا که،از هر جا می آمدند، و به هر جا که میرفتند. از خروشیدن بر آنها شانه خالی نمی کردم، من در شکار وحوش هرگز در کمین گاه به انتظارشکار آنها نمی ماندم ، بلکه برای مقابله با آنها نبرد من با اسلحه و رویاروئی بود. من از سلاح پرتابی ، هنگامیکه میتوانستم نیزه را در گلوی شکار فرو کنم، استفاده نمی کردم. من از غرش وحوش نمی هراسیدم. من آن کسی نیستم، که از پناه گاهم عقب نشینی کنم ، ولی مانند زمانی که یک دلاور جنگجو یک جنگجوی دیگر را از پا در می آورد، من هرچه که لازم بود ، بسرعت در دشت با ز انجام میدادم.در آن صحرا ها، آنجا که راه فرار وحوش به بن بست میرسید، من غرش آنها را به تسلیم تبدیل میکردم. در آغل گوسفندان، و پرچین گاوها، در آنجا ، سر ها به آرامی بر بالین بود. من چوپانهای ایل را از مشقت آزاد کردم. بگذار هیچکس هرگز وهیچ وقت در باره من چنین نگوید": آیا براستی او توانست ، خود به تنهائی وحوش را مقهور کند ؟" شمار شیرهائی که من با اسلحه خود کشته ام ، بی حد وحصر است، مجموع آنها ناشناخته است.

 

77-80. بگذار از آنچه کرده ام برخود ببالم. آوازه قدرت من تا دوردست ها گسترده شده است، وبسیار وسیع است. هوش وخرد من بسیار دقیق است. آیا کارهای بزرگم بی نیاز از هر توصیفی نیست؟

 

81- 94 . منم شولجی ، خدای جوانمردی، و مردانگی، برترین جنگجوی سپاهیان ایل . هنگامیکه من زه کمان بزرگ خود را( به زور بازو) برآن استوار کردم، هنگامیکه من تیر های مناسب کمان بزرگ خود را تهیه کردم، من به نیروی کامل بازوی خود با آن به گاو نر وحشی، گاو نر آسمانی ، ماده گاو وحشی و گاومیش وحشی (بوفالو) تیر اندازی می کردم. آنگاه که آنها ازمیان دامنه های کوهستان ها عبور میکردند، من تیر های خار دار خود را با تمام قدرت بسوی آنها پرتاب میکردم.

 

( یک سطر کتیبه نا خوانا است.)

 

آنگاه که آنها از پا درآمده، ودردشت فرو می ریختند(؟)، من آنها را چون تل های قدیمی رویهم می ریختم. من سرهای آنها را در گودال های زمبن ، بصورت خرد شده دفن میکردم. برای (رمه )خرهای نر( واسبهای ) وحشی دام گستری نمی کردم، تله در گودال های سرپوشیده نمی گذاشتم. به آنها تیر اندازی نمی کردم. ولی من آنها را مانند رقیبانی در میدان اسب دوانی( با اسب ) دنبال میکردم. من سعی برای محاصره کردن آنها برای کشتن کره های جوان ضعیف آنها ، مانند کاری که مردم برای نابودی کره های لاغر انجام میدادند، نمی کردم.

 

95-113.هنگامیکه یک گرازستبر وحشی ؟ در دشت میدوید، من سینه اورا با یک تیر سوراخ میکردم ، و تنها با یک تیر اورا از پا در می آوردم. در تیر اندازی هیچ یک از مردم قبیله من ازگروه سپاهیان نمی توانست درتیر اندازی با من برابری کند. من مردی تیز بین هستم، و دقت نظر دارم. هنگامیکه من ... با (صدای رعد آسا) سپاهیان پراکنده (در معرکه جنگ) رارهبری میکردم، من بهتر از همه ، چگونگی ضربه زدن به دشمن، و تاخت چون برق پرتو افکن آسمان را میدانستم. به هرکس ( با گرز) ضربه میزدم از جایش بر نمی خاست. ( یک سطر خوانا نیست.).

 

من می توانم یک گلوله یا گوی ؟ را ، حتی اگر یک تخته سنگ باشد، به بالاترین ارتفاع پرتاب کنم. من میتوانم، بسرعت برق با فلاخن اندازی دشمن را به زیرکشم . من شولجی، میتوانم یک بز وحشی را با یک حرکت سریع بگیرم؛ هیچ چیز تاب مقاومت در برابر قدرت مرا ندارد.... بمن داده نشده است. هرجا که، اقدامات خود را رهبری کرده ام، من همیشه به چیز هائی دست یافته ام، هنگامیکه من از بیابان برمیگردم ، من همیشه چیز های بیشتری برای ... وبرای نینسومون ، مادرم می آورم. من از پنج جهت از 10 جهت( از همه جهات) پسر او هستم.

 

114-117. بگذار از آنچه کرده ام برخود ببالم. آوازه قدرت من تا دوردست ها گسترده شده است، وبسیار وسیع است. هوش وخرد من بسیار دقیق است. آیا کارهای بزرگم بی نیاز از هر توصیفی نیست؟

 

پایان بخش اول  شاد باشید.



برچسب ها: ,
امتياز : 0 | نظر شما : 1 2 3 4 5 6 | لينك ثابت |
فریدون عباسی
چهارشنبه 24 اسفند 1390
بازدید : 1368

بنام آفریننده مهربان

 

 

ترجمه فارسی کتاب" اصول دستور زبان سومری، تاریخ و باستان شناسی" که برگردان کاملی از کتاب مشهور پروفسور دکتر جان. لویس .هیس َA Manual of Sumerian Grammar and Texts (..) استاد سومر شناسی، باستانشناسی و زبانهای سامی: آشوری ، اکدی وعربی دانشگاه کالیفرنیا . برکلی، لوس آنجلس است. در 391 صفحه با قطع وزیری و جلد نفیس " گالینگور" به قیمت کمتر از پنج در صد بهای ٤٠٠ و 99 صدم دلار قیمت کتاب اصلی انگلیسی در تیراژمحدود 1000 جلد برای چاپ اول جهت علاقمندان و پژوهشگران زبانهای باستانی ایران وبین النهرین ، و دانشجویان فارسی زبان این رشته ها در کشورهای دیگر، پائیز 1389 منتشر شده است. این کتاب که نخستین نشر فارسی در مورد فرهنگ و تمدن سلسله سومری اور سوم است. منبعی یگانه در مورد مطالعات و تحقیقات سومر شناسان ظرف یک صد سال گذشته در مورد زبان سومری است، و جنبه اکادمیک دارد.

 

استفاده از این کتاب را به دوستداران فرهنگ و تمدن ایرانی توصیه میکنم ، زیرا در مباحثی که در این تارنما و دیگر تارنماهای خود برای شناخت زبان سومری و مقایسه آن با گویش های فارسی استفاده میکنیم ، این کتاب اساسی زبان سومری که یکی ازکتب اصلی این زبان در مراکز بزرگ دانشگاهی جهان است ، یکی از مستندات مهم ما برای مقایسه تطبیقی است. بدون فراگیری این کتاب امکان درک کتب دیگر سومری با ساختاری که با قواعد فعلی بنیان نهاده شده است، امکان پذیر نیست. اقبال گسترده مردم نسبت به این کتاب انگلیسی زبان سومری با وجودیکه ، زبان سومری درحد انتظار مردم انگلیسی زبان نیست، بحدی است ، که کتاب های جامع زبان سومری در این کشورها بهائی به مراتب بسیار کمتر از این کتاب دارند.

 

 

 

ما دراین سلسله مباحث بدون قصد افسانه سرائی و اساطیر سازی برای شناخت اقوام پیش از تاریخ ایران یا آنان که تمدن ، زبان و گویش های کنونی ایرانی را به یادگار نهاده اند. تنها از دومنبع یافته های باستان شناسی و زبانشناسی سود جسته ایم و خواهیم جست. کوشش میکنیم با همین شیوه پدیده های تمدنی و فرهنگی را، از دید تاریخی ونمود های نوین کنونی ، با یافته های باستانشناسی مقایسه و استنباط خود را بیان کنیم. در کارما غول ها و دیوها به بازی گرفته نمی شوند ، ونقشی به عهده ندارند. هرچند به ناچار گاهی از آنها یاد میکنیم ، ولی تنها مردمی مانند ما زمینی و خاکی هنر آفرینی میکنند، که با امکانات وابزارهای بسیار ساده تری ، تمدن و فرهنگ فرا ایلامی و پیش هخامنشی را با شکوهی اعجاب برانگیز به یادگار نهاده اند، ودر دوره خود بزرگترین افتخارات شگفت انگیزبشری را برای سرزمین مو سیاهان یا " سگیگ یا شو مری" آفریده اند، و بدبختانه در کشاکش دورانها ، تحریف ها و تاریکی های تاریخی، از یاد نوادگان خود فراموش شده اند. و با تلقینات و نیرنگ های بیگانگان طماع ،و مهاجمین غاصب ، نه تنها از یاد فرزندان خود زدوده شده اند. بلکه آنان را بیگانه و دشمن نشان داده اند. زبان آنها واژگونه گردیده است. و این شیوه نادرست معرفی تمدن و فرهنگ آنها و نشر گسترده ای که دراین زمینه ناصواب دردنیا ایجاد شده است. هر روزه این پرده تیره ابهام را، تیره تر میکند. ما باید این پرسش های مهم را دست کم به خود وبرای وجدان تاریخی خود پاسخگو باشیم . و درنهایت به رفع این ابهام ها همت نمائیم.

 

1- آیا پیش از ایلامی ها سرزمین ما سکنه ای داشته است یا خیر؟ اگر پاسخ مثبت است .کمیت و کیفیت آن اقوام ، زبان ،هنر، مذهب، آداب و رسوم ، بنیانهای اجتماعی، اقتصادی ، سیاسی، نظامی، مذهبی و غیره این اقوام چه سازو کاری داشته است. چند و چون جمعیت ، زبانها و گویش ها، تنوع قومیت ، نژاد، و آداب و رسوم آنها و مانند آنها چگونه بوده است.

 

2- اقوام مهاجر یا مهاجم و غاصب با چه نفرات و جنگجویان، و ابزاری و با چه شیوه ئی وارد سرزمین ما شده اند، و چگونه برمردم سرزمین ما سلطه پیدا کرده اند؟

 

3- دشمنان تاریخی سرزمین ما چه ملت هائی بوده اند. دشمنان موردی چه اقوامی بوده اند؟

 

شاید بسیاری از این پرسش ها پاسخ تاریخی و مستند نداشته باشد. ولی بسیاری دیگر هم در منابع تاریخ پاسخ درست یا نادرست دارند ، تنها باید سره از ناسره تمیز داده شود ، این همت مردم ایران را به یاری می طلبد . برای بسیاری از پاسخ ها ابواب باستان شناسی و زبانشناسی ، انسان شناسی و بسیاری علوم دیرینه شناسی و غیره هر روزه به این طریق مسدود روزنه هائی می گشاید. پویائی یک ملت در این است، که با یا فته های جدید باورهای تاریخی خودرا با حقایق جدید نوسازی و بازسازی کند.

 

هیچ ملتی نمی تواند ، با ساده لوحی و اعتماد بیجا به دشمن فریبکار آنهم با وجود گزیده شدن مکرر از یک سوراخ ریا ، خانه خود را تحت هیچ بهانه ای برای سروری مهاجم یا مهاجربه بیگانه واگذارد ، و خود بردگی آنها را به اختیار یا اجبار به پذیرد. چنین ملتی بی دانش است، و بطور قطع آینده ای نخواهد داشت، و محکوم به زوال و نابودی است.

 

 

 

مهمترین دلائل ایرانی بودن سومری ها:

 

 

 

 

 

1- مهم ترین آئین مذهبی سومر یها یعنی آئین تدفین جنینی آنها و اقوام مختلف ایرانی قبل از ورود ایلامی ها و آریائی ها مانند سومری ها است، و یکسان است.  این خود دلیل وحدانیت دین سومری ها است  . و فرضیه خدایان متعدد سومری را مردود میکند. 

 

2- آخرین پاسداران آئین تدفین جنینی و مذهب سومری پارت ها یا اشکانیان هستند.

جان . لویس. هیس در کتاب " اصول دستور زبان سومری، تاریخ و باستانشناسی" در صفحه 139 ترجمه ف. عباسی میگوید:"  ... معبدInanna درنیپورشاید قدمتی طولانی تر داشته باشد.این معبد حداقل از قدیمیترین دوره های سلسله های تاریخی بین النهرین تا آخر دوره شاهان پارتی ( اشکانی) مرتباً تعمیر وتجدید بنا شده است. این زمان طولانی ازسال 2700 قبل از میلاد تا سال 150 بعد از میلاد تداوم داشته است.  ".

 

3- اشکانیان تا سال 150 بعد از میلاد مسیح زیگورات های بین النهرین را باز سازی، ساختمان و تعمیر کرده اند.

 

4- شولجی دومین شاه سومری اور سوم از 2095 قبل از میلاد و جانشینان او تا سال 2004 قبل از میلاد حدود 70 سال خوزستان ، شولستان " کهگیلویه و بخشی از بختیاری و فارس کنونی" و بخش بزرگی از شمال خلیج فارس زادگاه اجداد خود را از تصرف ایلامی های بیگانه خارج و تصرف کرده اند . کتیبه های او و شاهان سومری دیگر در طول هزاران سال تسلط ایلامی ها ،جنگ ها ی بسیاری را برای بازگشت سومری ها به سرزمین اصلی آنها ثبت کرده اند. که در چند مورد پیروزی آنها را بر ایلامی ها و بازگشت به سرزمین مادری نشان میدهند.

 

5- اوتو - هنگال شاه ایرانی زاگرس میانی ( لرستان و کرمانشاه فعلی ) به کمک سومریان به رهبری اورنامو جانشینان غاصب سارگون اکدی را شکست دادند ، و دوباره سلسله سوم سومریان را در میانرودان به قدرت رساندند.

 

6- بهترین پاسخی که به مدعیان خویشاوندی زبان آنها با زبان سومری میتوان داد. گفتارهیس در کتاب بالا است. او میگوید: به نظرمیرسد، که زبان سومری زبانی منفرد وایزوله شده است . این بدین معنی است ، که زبان هم خانواده زبان سومری، چه زنده، چه مرده یافت نشده است.اما برای مرتبط کردن زبان سومری با بسیاری از زبانهای دیگر کوشش میشود. نظرات عامه پسند، عبارتند از هم خانواد گی زبان سومری با زبانهای مجاری ، ترکی، قفقازی ، دراویدی وزبان روستائی هندی ، ولی هیچیک از این زبانها پذیرش عمومی نیافته اند . این چنین کوشش ها ئی برمبنای شباهت های سطحی زبانها که ازنظر گونه شناسی شبیه اند، به عمل می آید . .A.Leo Oppenheim خاطر نشان کرده است:" حقیقت آن است ، که سومری با وجود آنکه زبانی بخوبی قابل فهم است ، ولی پیچیده است. این زبانی است، که نمیتوان آنرا به زبان شناخته شده دیگری مرتبط کرد.زبانی که صدها سال فرهنگ آفرید ه است . کوشش برای مرتبط کردن آن با زبانهای کاربردی Polynesia (جنوب هند ) وافریقا درست نیست . مولفین چنین مطالعات پایان نا پذیری ، ثابت میکنند، که یا زبان مادریشان یا زبانی که آنها با آن برخورد کرده اند ، پیوند هائی با زبان سومری دارد.(1971) . Sir Gerard Clauson این بحث را چنین خلاصه کرده است : "سومری به طور بسیار روشن زبانی منفرد است .علیرغم کوشش های متعدد برای جا انداختن پیوند زبانهای دیگر با آن ، صورتهای مضحک ، غیر محتملی ارائه شده است" .(1973). احتمال اینکه ارتباطی ممکن است ، پیدا شود ، سست است . بسیاری اززبانهای پیوندی احتمالاً مرده اند، بدون آنکه ازخود هیچ نوشته ای ثبت کنند . سرزمین مادری سومری ها شناخته شده نیست . ازاین رو روشن نیست، در کجا ممکن است ، زبان هم خانواده زبان سومری وجود داشته باشد . احتمال وجودچنین سرزمینی درهرجا ممکن است ، وجود داشته باشد، که لزوما ممکن است ، در سرزمین سومر نباشد.

 

7- مدعیان برتر، خویشاوندی زبان سومری اغلب اقوامی با سابقه حکومت ، سکونت ،همجواری مراودات فرهنگی یا بازرگانی وغیره در ایران یا سرزمینهای تاریخی فارس زبان هستند. که بدلیل فرهنگ پذیری زبانها تعدادی واژگان زبان و گویشهای فارسی را حتی دگرگون شده ، با ریشه اولیه فارسی در زبان خود دارند، یا اقوام مهاجر فارس زبان در سرزمین های دیگرهستند. که با دور شدن از اصل خویش و ناآگاهی آنها از سابقه تاریخی خود،زبانی مختلط از ریشه فارسی و زبان سرزمین میزبان را دارند، و اغلب هم پس از گذشت چند نسل تنها بخشی اندک واژگان کهن ، دگرگون شده فارسی را در زبان جدید خود حفظ کرده اند.

 

فرهنگ پذیری زبان سومری در دوره های پیش از تاریخ از زبانهای سامی ، ایلامی و بسیاری زبانهای ناشناخته دیگر ممکن است ، این توهم خویشاندی یک زبان را در حد چند واژه یا همسانی های سطحی دو زبان از نظر گونه شناسی برای آنها فراهم کند. ولی مشاهده میشود، ظرف بیش از صد سال از شناخت زبان سومری و پژوهشها و انتشارات گسترده در مورد این زبان در سطح دانشگاهی، نه محققین مستقل و نه مدعیان خویشاوندی ، در مورد دستگاه آوائی و دستگاه دستوری زبان سومری به اذعان دانشمندان سومرشناس کار چشم گیری انجام نداده اند. و هنوز خود را در ابتدای راه میدانند. این دانشمندان ادعای مدعیان خویشاوندی زبان سومری را با زبانهای مدعیان مستند دار ، در سطح چند واژ ه وگونه شناسی سطحی مردود می دانند، و بدیهی است ، ادعاهای غیرمستند، و صورتهای مضحک و غیر محتمل با زبان سومری را توهم گوینده می دانند.

 

دانشمندان سومرشناس دلیل ناتوانی خود را در ارائه دستور زبان درست سومری ، کمبود اسناد مقایسه ای ، و یا گویشوران زبان سومری عنوان میکنند.

 

ما نیز با ترجمه و نشر کار های ارزنده آنها حاصل تلاش صد ساله آنها را در اختیار دانش پژوهان و مردم ما که علاقمند به دانش راستین زبان سومری هستند ، قرار داده ایم. و به یاری خدا خواهیم داد . باشد که یادگار نیکی برای آیندگان باشد.

 

ما برای اکثر ابهامات نویسنده کتاب دلیل دقیق و کامل و مستند داریم ، که به یاری خدا در کتاب در حال تالیف خود " دستور زبان تطبیقی سومری و ایرانی" آنرا تقدیم دوستداران تمدن ایرانی خواهیم کرد.

 

مختصری از کارهای انجام شده را در زمینه های دستگاه های سه گانه : آوائی، واژگانی و دستوری در آینده به یاری حق دراختیار علاقمندان قرار خواهیم داد. انشاا..

 

زبان سومری در هر سه دستگاه آوائی، واژگانی و دستوری مشترکات بسیاری با گویش های فارسی دارد، و هم خانواده با فارسی بویژه لری و خوزی ، تاتی ، گیلکی، مازندرانی ، کرمانشاهی، کردی، خراسانی، آذری و بسیاری گویشهای ایرانی در سرزمین های تاریخی ایران است.

 

ما هنوز در زمینه شناخت زبان سومری در ابتدای راه هستیم ، و در این زمینه بیش از صد سال حتی از برخی کشورهای همسایه عقب مانده ایم ، یکی از این کشورها از همان ابتدای شناخت زبان سومری ، با صرف صدها میلیون دلار و حمایت همه جانبه از محققین و سومرپژوهان خود  وبا در دست داشتن کتیبه های بسیار سومری در اکتشافات خود ظرف یک قرن، توفیقی در انتساب این تمدن و زبان به قومیت خود بدست نیاورده است. متاسفانه اکنون وپس از صد سال کتاب بالا نخستین کتابی است ، که برای جامعه ایرانی در تعداد ناچیزی نشر میشود. هنوز حتی یک گویشور این زبان های ایرانی حتی در سطح محققین عالیقدر و دانشگاهی نمی دانند، که زبانی که سخن میگویند، همسانی های بسیاری با زبان سومری دارد. و این نا آگاهی گذشته بسیاری از اقوام ایرانی را مخدوش کرده است و در پرده ابهام برده است.

 

 

 

ما برای نمونه دو جمله افعال سومری را که از دوره سلسله اور سوم در این کتاب آورده شده اند ، و سومرشناسان و آشور شناسان با ترجمه واژگان عبارت ها از طریق معادل اکدی آنها ، مفهوم کلی آنها را که جملات نفرینی است، شناخته اند، برای یک خوزستانی مثلاً شوشتری میخوانیم، ا و بیدرنگ بدون هیچ شناختی از کار سومر شناسان معروف ترجمه درست آنرا به فارسی معیار میگوید. یقیناً او در ترجمه دو جمله زیر:

 

کتیبه درس12 : nam-ĥa-ba-da-kur5-e نَم خا با دا کُر ِره

 

کتیبه درس15 : nam-ĥa-ba-an-da-kur5-ne نَم خا بان دا کُر ِر نهِ

 

خواهد گفت دوجمله جملات نفرینی هستند. معنی جمله درس 12 "( خدا) خواهنده دودمان او نباشد." و در جمله درس 15 معنی " خدایان ؟ یا مقدسین؟" خواهنده دودمان او نباشند."

 

بدون تردید کتاب اصول دستور زبان سومری ، می تواند راهنمای مهمی برای شناخت گویش های ایرانی و زبان سومری باشد. و  روش مناسبی برای کتب آموزشی زبانهای باستانی ایرانی نظیر پارتی اشکانی و پهلوی ساسانی را نشان میدهد. از طرفی گنجینه و مرجع کم نظیری برای پژوهشگران علوم باستانشناسی تاریخی و زبانشناسی است.

 

 

 

 

 

کتاب اصول دستور زبان سومری ، کتابی آکادمیک برای نخستین آموزش دستور زبان سومری است، و پاسخگوی نیاز های اساسی ، نو آموزان زبان سومری ، و پژوهشگرانی است، که هیچ آگاهی در زمینه زبان سومری و تاریخ و باستان شناسی دوره اور سوم ندارند . این کتاب قواعد و روش های موضوعه سومر شناسان و آشور شناسان را همراه دوره های باستان شناسی و زبان شناسی سومری همراه کتابشناسی گسترده زبان وتاریخ سومری درخود دارد،. برای علاقه مندانی که هیچ آگاهی هم از زبان وتاریخ و باستانشناسی سومر ندارند ، یقیناً مشکل گشا میباشد . آنها می‌توانند از این کتاب حتی" بدون معلم" و به صورت خودآموز استفاده کنند. این نو آموزان میتوانند ، با آموزه های این کتاب تحقیقات خود را تا مدارج عالیه این رشته دانشگاهی ادامه دهند.

 

ما مطالعه این کتاب بسیار سودمند را به علاقمندان توصیه میکنیم. شاد باشید.



برچسب ها: ,
امتياز : 0 | نظر شما : 1 2 3 4 5 6 | لينك ثابت |
فریدون عباسی
چهارشنبه 24 اسفند 1390
بازدید : 2289

ترجمه کتیبه بابلی صفه تخت جمشید

بنام آفریننده مهربان

 

یکی از کتیبه های تخت جمشید که تاکنون در ایران به زبان فارسی ترجمه نشده است.

 

 

یکی ازکهن ترین اسناد، وجود اقوام گوناگون در مرز های تاریخی ایران کتیبه بابلی نو صفه تخت جمشید است . هرچند این کتیبه به زبانهای بیگانه نظیر انگلیسی و آلمانی ده ها سال پیش بوسیله وایسباخ و دیگران در خارج از ایران منتشر شده است، ولی ترجمه آنرا به زبان فارسی ، شخصاً ندیده ام . از آنجا که این کتیبه گویای اطلاعاتی در مورد گوناگونی اقوام ایرانی و چند گانگی مناطق طبیعی جغرافیائی ایران در 2500 سال پیش است. برخلاف روال کار خود ترجمه فارسی آنرا که سالهای پیش تهیه کرده بودم. بجهت مباحث آینده در زمینه های سومر شناسی و تاریخی ،به دوستداران تمدن ایران تقدیم میکنم.

 

کتیبه های سنگ نوشته صفه تخت جمشید ، برخلاف کتیبه های سنگ نوشته سه زبانه هخامنشی میباشند. زیرا کتیبه های دیوار نوشته صفه سه زبانه نیستند، و هریک از آنها دارای متن مستقلی با یکی از دیگر زبان های کتیبه های دیگر هخامنشی هستند. در ترجمه کتیبه های هخامنشی به فارسی آنچه بنام کتیبه صفه منتشر شده است، متن پارسی باستان کتیبه صفه است ، که متنی متفاوت با متن ایلامی و بابلی دارد. متن ایلامی نیز با متن بابلی یکسان نیست.



متن بابلی وترجمه فارسی کتیبه g صفه از داریوش اول

 

 

 

(d) U-ru-ma-az-da ru-bi?-ib-u ina muhhi                  (خدای) اهورامزدا بزرگترین خدای کنونی بین

 

(d)-MESH gob-bi                                                                                 همه خدایان     

 

sha AN-e u ki (irzitim) ip-nu-u                                              که آسمان و زمین را آفرید         .

 

um-(ani) ib-nu-u                                                                                    .  مردم را آفرید

 

sha-tum-ma ( sh-tum-ki ) gob-bi id-din-nu ina un-(ani) ina lib-bi bal-tu-?

 

شادی ( وایسباخ "برکت") را برای همه مردم فراهم کرد. آنگاه زندگی را مبسر ساخت.

 

sha a-na (m)Da-a-ri-ia-mush sharru ib-nu-u                 .که برای من داریوش شاه زندگی عطا کرد  

 

a-na (m) Da-a-ri-ia-mush sharru sharru-u-tu id-din-nu              . بمن داریوش شاه، شاهی داد

 

ina da/ep?-e (qaq-qar) a-ga-a rab-sha-a-tum                     . (  در این زمین گسترده (وسیع      

sha kur-kur- MESH ma-di-e-tum                                                      .از کشور های بسیاری

 

ina lib-bi-shu                                                                                            : در آنجا ها 

kur Par-su                                                                                              کشور پارس

 

kur Ma-da-a-a u kur-kur-MESH sha-ni-ti                                 . کشور ماد و کشورهای دیگر 

ma li-sha-nu sha-ni-tum                                                                . با زبان های مختلف

 

ma-a-dum sha a-ha-na-a-a kur-kur-MESH             . سرزمین های( آباد) کوهستانی از یک سو

 

a-ga-a sha (naru) mar-ra-tum a-hu u ul-lu-a-a                             از این سو دریا( رودخانه؟)

 

sha (naru) mar-ra-tum sha a-ha-na-a-a                           ( از سوی دیگر دریا ( یا رود خانه؟)

 

a-ga-a sha ep-lat (qaq-qar-tum) ma zu-ma-ma-i-tum a-hu-ul-lu-li-i از این طرف سرزمینهای بیابانی ،

 

sha ep-lat( qaq-qar-tum) zu-ma-ma-i-tum                    .از (سوی دیگر) سرزمین های بیابانی

 (m)Da-a-ri-ia-mush shrru i-gab-bi                                                  : داریوش شاه میگوید

ina GISH-MI (d)U-ru-ma-az-da "                                               بخواست خدای اهورا مزدا"

 

a-ga-ni-e-tum KUR-KUR-MESH                                                               این کشور ها،

 

sha a-ga-a i-pu-sha-? sha a-kan-na-ip-u-rum                              . که گرد هم (متحد) شدند:

 

(KUR)Par-su (KUR) Ma-da-a-a KUR-KUR-MESH      .کشور پارس، کشور مادها و( دیگر) کشور ها

 

li-sha-nu ma sha-ni-ti                                                                           .با زبان مختلف

 

KUR-MASH u ma-a-tum sha a-ha-na-a-a sha          . وازکوه ها ی آباد( سرسبز؟) از سو ی دیگری  

a-ga-a (naru) mar-ra-tum u a-ha--ul-lu-a-a                         این سو دریا ها (رودخانه ها، نهرها

 

ul-li-i sha (naru) mar-ra-tum u a-ha-na-a-a                             ( از سوی(دیگر) دریا ها( نهرها

 

a-ga-a sha ep-lat-tum(qaq-qar-tum) zu-ma--ma-i-tum             از این (سو) زمین های بیابانی 

u a-hu-ul-lu-a-a ul-li-i sha qaq-qar-tum zu-ma-ma-i-tum lib-bu-u و از سوی دیگر ، از زمینهای

 بیابانی ( در) آنجا،

sha a-na-ku te-e-me ash-ku-nu-ush-sh-nu                              . که من بر آنها فرمانروائی کردم.

 

sha a-na-ku e-pu-ush gob-bi ina GISH MI sha (d)U-ru-ma-az-da e-te-pu-ush آنچه من کردم ،                                                                                        .همه بخواست اهورامزدا کردم

 

(d) U-ru-ma-az-da-? li-iz-zur a-na-ku                                                      .اهورا مزدا مرا بپاید

 

it-ti (d)-(ani) gob-bi a-na ana-ku u a-na sha a-na-ku a-ra-ma همراه با همه خدایان ، از من ، و از       

 آنچه من دوست دارم ( محافظت کنند ).

 

از آنجا که پس از فرو پاشی حکومت آخرین سلسله سومری اور سوم ، سرزمین سومر و مردم عادی آن، تحت انقیاد ودرتحت حکومت جدید بابلی های سامی نژاد قرار میگیرند، و توسط آنها، بدلیل نیازبه نیروی کار( بردگی و نظامی) ، و دانش مغلوبین ناچار به استفاده از مردم عادی سومر بوده اند ، حکومت های بابلی ،همراه با مردم سومری به حیات خود ادامه میدهند، وحکومتگران سعی در تغییر زبان آنها را نه به اجبار بلکه به احتیار داشته اند، وتنها اجباری که بوده است، دیگر امکانی برای تعلیم و تربیت زبان سومری بطور رسمی برای ملت مغلوب وجود نداشته است. کم کم زبان گفتاری جدیدی در جامعه جدید شکل گرفته است. و مدتها دوام داشته است. قوم فاتح نیز بطور طبیعی نمی باید ، در جامعه تحت سلطه از نظر عددی در اکثریت باشد، ( بطور مثال : با وجودیکه قاره امریکا بدلیل حکومتگران اروپائی زبانهای بومی خود را بدلائل مختلف از جمله نیاز مادی ، یا به اجبار رها کرده اند، ولی واضح است ، که اکثریت جوامع قاره امریکا، انگلیسی، پرتقالی، اسپانیائی نیستند، هرچند به این زبانها سخن میگویند. مثال های زیادی در این زمینه وجود دارد.) . بطور یقین، زبانی که بنام زبان بابلی معروف شده است، باید زبان جدیدی با ترکیبی از زبانهای سامی - سومری ارزیابی شود. واگر خدا بخواهد، در آینده در این مورد هم بحث خواهد شد. در همین کتیبه کلمات زیادی را از گویش های خوزی می توانیم رسد کنیم . همانطور که اگر یک عرب مثلاً کتاب "دره نادری" را بخواند ، و آشنا به زبان فارسی نباشد ، تصورمی کند، که این کتاب یک لهجه عربی است. همینطور هم یک آشور شناس نا آگاه به زبان خوزی ممکن است، در تشخیص وام واژه ی سومری در زبان بابلی وحدود تاثیر آنها در زبا ن مردم آن زمان دوچار اشتباه شود.

 

تذکر:( برای انتقال متن بابلی به تارنما ناچار از حروف الفبای بابلی مانند "ط، ض. .." استفاده نشده است و معادل آنها بکار رفته است.).

 

شاد باشید.



برچسب ها: ,
امتياز : 0 | نظر شما : 1 2 3 4 5 6 | لينك ثابت |
فریدون عباسی
چهارشنبه 24 اسفند 1390
بازدید : 1481

 

آواشناسی سومری از پروفسور آرنو پوبل بخش مصّوت ها

 در این جا از بند های 9 تا25  کتاب " زمینه های دستور زبان سومری " نوشته پروفسور آرنوپوبل سومر شناس مشهور
 بخش مصّوت های آوا شناسی سومری (ترجمه از آلمانی) را تقدیم دوست داران فرهنگ و تمدن ایرانی می نمائیم.

 

III  آواشناسی سومری

 

1- مصّوت ها

 

 

9- الف. حروف صدا دار یا مصّوتهای شناخته شده از طریق کتیبه های یافت شده سومری مصوت های a,e,i,u میباشند، حروف صدادار مرکب در زبان سومری شناخته نشده اند،وبرای   این زبان بیگانه هستند.( باید توجه شود، باوجودیکه گاهی در اکدی کلماتی تظیر gairu و kugaede وغیره یافت می شوند، ولی این مصّوت ها هم مصّوتهای ساده هستند، ومصّوت مرکب تلقی نمی شوند، در نتیجه در زبان اکدی هم مصّوت مرکب وجود ندارد، یا بدست نیامده است..

 




10- ب. در سطوح دیگر احتمال وجود حروف صدا دار بسیار است، وبا این توضیح امکان کامل شدن حروف صدادار با یافته های جدید را نمی توان نادیده گرفت. در آموزشهای بابلیان ریشه مصّوت های مرده هم مانند :  umum و imin= ia-min بمعنی عدد "7"، ulul وalal بمعنی" کشتزار، چراگاه" ،  ، nagga وniggi بمعنی " فلز سرب"، dib ،dab وdub بمعنی " گرفتن، دستگیر کردن" ، en(ewen),umun(=uwun),ün, وú(n) بمعنی "آقا، سرور، عالی جناب، روحانی ارشد" ، ara(d),aru(d), وeri(d) بمعنی " برده ، خادم"، uru بمعنی " شهر" و eri      در Eri- جدید  را نمی توان نادیده گرفت. در آموزشهای بابلیان ریشه مصّوت های مرده هم مانند:umum وimin  (ia-min) بمعنی عدد "7"، ulul وalal  بمعنی" کشتزار، چراگاه" ، nagga وniggi بمعنی " فلز سرب"، dib ،dab وdub بمعنی " گرفتن، دستگیر کردن" ، en(ewen),umun(=uwun),ün, وú(n) بمعنی "آقا، سرور، عالی جناب، روحانی ارشد" ، ara(d),aru(d), وeri(d) بمعنی " برده ، خادم"، uru بمعنی " شهر" و eri      در Eri-dû(g)ki و Eri-da(g)ki نام شهر"اریدو" ، gi$ وmu($) بمعنی " مرد، انسان" وغیره آموزش داده میشد.   و Eri-da(g)ki نام شهر"اریدو" ، gi$ وmu($) بمعنی " مرد، انسان" وغیره آموزش داده میشد.
11-   ج. کاتبین بعدی  تمایل به دگرگونی وتکیه نکردن بر مصّوت های انتهای کلمه داشته اند. این تغییرات در کلیه عناصر دستوری هم مشاهده میشود. بطور مثال: روی مصّوت انتهائی –a از وجه امری فعل تاکید نمی شد. همینطور هم روی مصّوت آخر اسم فعل ها یا افعال اسمی تکیه نمی گردید، و به تلفظ نمی آمد. بطور کلی ، حروف صدا دارعناصرساختاری کلمه، بدون تکیه صدا بکار می رفت. این کاتبین گرایشی به حروف مصّوت کشیده a وخفیف e(i) یا u نشان نداده اند، ودر مواردی سکون مصّوتها را مانند: e$sadu بصورت e$sa-du(=ZAG-›A-du)  ، در مخروط Urukagina ،  , BC  3 12یا ستون  211 کتیبه é$‹a-zä-du‹a,2R 27 Nr.2   ،  و کتیبه ، 25a   5R 23 وe$sade ، بصورت e$sad-e (=ZAG-›A-e),  از استوانه B "گودا"، kú-e  بمعنی " بخور" بجای kú-a (مشتق ازku-e )، در کتیبه 4 R Nr. 25(—676ff); ؛ کلمه ginn-I (ginn-a)  بمعنی" رفته، سفرکرده" در (—719ff); ؛ sim-ud-a ( بجای sì-mu-da)  در ستون 614.25 استوانه B " گودا" و sim-ud-a  ( بجای sì-ma-da ) در همان استوانه "گودا" ستون129،724)  — ) بمعنی " محاصره کردن"  وغیره  نشان داده اند.
 

 

12- د.عناصرساختاری مصّوت های" افعال" و"ضمیرها" بطور قطع در برابر مصّوت های معادل نادیده گرفته شده اند، و در اصل کاربرد مصّوت های کهن بر مصّوت های جدید ترجیح داده شده اند. برای صورتهای ضمیری مانند:mendan-a (menden-a) بمعنی " بما" menzan-àm (menzan-àm) بمعنی " شما ، مال او" و برای صورتهای افعال با پیشوند mu قبل از میانوند –ni- این پیشوند اغلب تبدیل به mi ( ویا; — 568 ( mi-ni- میگردد. همینطور پیش از میانوند –(e)ra- به ma- ( یاma-ra; — 564 ) تغییر می یابد؛ حرف نفی nu بمعنی " نه" پیش از ba وbi تبدیل به li و la ، مانند نمونه هایli-bi و la-ba در—634 میشوند. جزء ĥe بمعنی " میل دارم" پیش از پیشوند ba-,m(u-,-)a- و(i-e-)ra- بهĥa- (مانند ĥa-ba-,ĥa-ma-,‹a-ra-; — 643 ( تبدیل میشود. نشانه ĥe قبل از mu- ، دردوره سومریها بشکلĥu – ( مانند646 — ( ‹u -mu ; نوشته می شد. درزمان سومریها ĥe برای متون نارساتر تبدیل به ĥa- ( نظیرĥa-mu- —645) می شد. قبل ازمیانوند-ni- نشانه –ti- بجای نشانه –da-( مانند:-ti-ni بجای –da-ni در—507 ) آورده میشود.

 

13- این نوگرائی سنتی با توجه به آنچه درزیر می آید، خود باعث انحطاط زبان سومری گردید: ابعاد عنصر-ra- اغلب درجمله درمکان بعد از -e- بمعنی " تو" قرار میگیرد، پس از آن e بمعنی " تو" آورده میشود. چگونهra براساس نادیده گرفتن قاعده دستوری تبدیل به ri میشود . این مثال را مقایسه کنید: ĥe-i-e-ra-pád) ĥe-(i-e-)ri-pá(d) ( بمعنی" میل دارد ترا دعوت کند".CT 16, 39 Rs.11,12 (— 508)، علاوه بر آن باز هم مشاهده میشود، بعد از ضمیر-e- بمعنی " تو" نشانه -da- تبدیل به -di- میشود. نمونه : ( -ĥuluĥ-e ba-e-di-ĥuluĥ-e(ba-e-da بمعنی " از تو ترسیدند". CT 15, 1514 (— 509) ؛ همینگونه -ta- پس از ume-(u-immi-) تبدیل به -te- بشکل ú-me-te-gur-gur=kuppirma میشود. CT 17, 29185 (— 510) . بدین گونه این نوگرائی سنتی و جایگزینی مصّوت ها ی قبلی در رابطه با e در مورد ساختار عناصر دستوری حروف اضافه پس آیندی نیز اعمال شده اند، ومصّوتهای u از حروف اضافه، پس از ریشه افعال دارای مصّوت u ، تغییر میکنند. نمونه های :al-gubb-u$ (al-gubb-e$) بمعنی " رسیدند ، آمدند"، ستون 221 کتیبه ASK 2 ؛ یا bí-b-gubb-u-a(bí-b-gubb-e-a) بمعنی " چه برقرارمیشود"، یا سطر43 همان کتیبه ، عبارت R-S-§-b.45 یاi-b-da-b-kurr-u-a بمعنی " چه عوض میشود." ، یا در سطر 21 از ستون 1 استوانه VA 5950 " Warad – sin " عبارت nig-nu-kurr-ud-a (nig-nu-kurr-ed-a) بمعنی " هیچ چیزش عوض نشد." یا درسطر20 از ستون 9 کتیبه استوانه B "گودا" Gudea عبارت tum-ud-a (tum-ed-a) بمعنی " سرنگون شدند"، یا درسطر18 ستون1کتیبهASK 1 درعبارت i-n-sim-u$ (i-n-sim-e$) بمعنی " او داده است"، یا در سطر 19 کتیبه بالا عبارت i-n-sim-u(i-n-sim-e) بمعنی " وجود دارد" یا در سطر 8 ستون 13 کتیبه BE III 1 Nr. عبارت sim-ud-a (sim-ed-a) بمعنی " پذیرفتند" وغیره بعنوان شاهد آورده شد. بر عکس تحت نفوذ سنت گرائی اگرریشه sim درمقابل نشانه اولیه sumوجود داشته باشد، صامت m را بجای w بکارمی بردند. همینطور بازهم احتمالا یک تغییردرمصّوت u در نزدیک یک e میانی ریشه فعل صورت گرفته است( بند16 دیده شود.) . نمونه: sud-u (sud-a) ،. بمعنی " دور، بعید"، " گسترده" از استوانه A 74,92 " گودا" ، یا عبارت sim-u-$ (sim-a-$) بمعنی " پذیرفتند" ، در سطر 4و11 ستون 2781 کتیبه ITT II ، یا باز هم عبارت badd-u همسان badd-a بمعنی " ترا دورکرد"، در سطر 25 ستون 5 کتیبه CT 16,12ff ، یا عبارت ba-n-badd-u$ ( ریشه badw هم نوشته شده است.) همسان عبارت ba-n-badd-ae$ بمعنی " اوخود دور شد" ،" هزیمت کردند". کتیبه CT 16, 42ff69 ، یا zid-u, بجای ، zi-du (zid-a) "بمعنی " احکام، ، فتاوی" ( صورت دیگر? zi-DU)، در 4 R 28 Nr. 1Rs.10 . ولی اگر در برخی کلمات( نظیر: عبارت gin-I (gin-a) ) بطور متناوب این دگرگونی وجایگزینی بین a وi رخ دهند، دراصل ممکن است، تاثیر مشابهی دررجعت به ریشه اولیه کلمه دارند، ولی باید بطور مشروط پذیرفته شوند.( بند 16 دیده شود.)

 

14- ه. دراکثر ریشه های لغات دو سیلابی مصّوت های یکسان استفاده میشوند، ودر هر دو سیلاب حرف صدا دار یکسانی وجود دارد.( برای شاهد راس بند89 بخش IV را مشاهده کنید.).

 

15- و. مصّوت های انتهائی کلمه می توانند، در تلفظ ، بصورت های خفیف یا غیر ملفوظ ظاهر گردند. چنین حلتی برای حروف صدا دار اضافه پسایندی نظیر –ra,-$u و -ta که در انتهای کلمه آورده میشوند، نیزصادق است. بعضاً بطورمرتب وگاهی تنها هنگامیکه این مصّوت همراه با -r یا (-r) ، -$ ، (-d) و (-t) آورده میشود ، صدای مصّوت پسایندی خفیف یا غیر ملفوظ است. ( بندهای: 356،360،363 )؛ همینطور هنگامیکه پیشوند کلمات فوق اسم یا ریشه افعال باشند، ه پسوند های -gimi (gimin) و -dim بشکل -gim و -dim تلفظ می شوند . ( بند 354) . بطور مثال برای مصّوت پسایندی و ریشه فعل e$sadu وe$sade ( بند 16 دیده شود)، را با فعلe$sad در کتیبه استوانه B "گودا" سطر 1ستون 15 مقایسه کنید. همینطور فعل tuku با تلفظ tuk بمعنی " برگرفتن، بر داشتن"، همینطورĥulu,ĥuli با تلفظ ĥul در سطر10 ستون2 کتیبه 2 R 27 Nr. 2 بمعنی "ویران کردن"، یا کلمه bánda با تلفظ bán(d) بمعنی " sila 10 ) در کتیبه NFT S 201 ، یا کلمه giri وmeri با تلفظ gir بمعنی " پا" یا " خنجر" ، همین طور kua باتلفظ ku6 بمعنی " ماهی" در فرهنگ لغات شیکاگو صفحه های 9و108 ، ویا در کتیبه(Sb255 ) کلمه i$i با تلفظ i$ درصفحه 79 فرهنگ لغات بالا بمعنی " کوه" ، همینطور تلفظ کلمه kirrud در (Sb 355) را با تلفظ همین کلمه بصورت kirruda در صفحه 98 فرهنگ لغات شیکاگو بمعنی " شکاف، تنگه وگذر گاه باریک" مقایسه کنید. باز هم ملاحظه میشود، تلفظ مخفف nita و nitaĥ معادل u$ برای کلمه nitaĥu یا u$=e-mi-du آورده شده است. ولی بدون تردید در حال حاضر لازم است ، جایگاه آنرا در گروه کلمات مبهم قرار دهیم. از طرفی تعداد مصّوت های مشابه در کلمات یک یا دو سیلابی ، و همراه با ریشه افعال مشخص نیستند( بند89 دیده شود.).

16- ز. صامتهای کوتاه وغیر ملفوظ گاهی در بین کلمات ساده یا مرکب در نوشتن حذف میشوند. مثال: gigri(gîr-gîri) بمعنی " محوکردن، فرو پاشیدن " ؛ didli(dil-dili) بصورت عناصرمرکب، درسطر39 ستون2 کتیبه Vok.Ass 523 ، یا nitlam با هجا نویسی ni-it-lam i-ntutk-ene (= in-tu-ut-ki-e-ne) ، وگونه دیگر ( با نگارش) in-túk-túk-e-ne بمعنی" آنها در آن بلرزه افتادند."، CT 17, 27f.17 ( دقت گردد علاوه برآن túku با حروف tu-ku معادل اکدی nâ[šu] بمعنی" خود برانگیختن"، لرزیدن" فرهنگ لغت دانشگاه Yale ( در سطر 10 ستون 144ff کتیبه RA XI S. )، یا بجای(nita-dam) nitalam بمعنی" زوجه"، یا gi$-$ukra(gi$-$u-kara)در سطر18 ستون 1 کتیبه( ZA IX S. 159)، بمعنی " نجار" ، یا gidru مانند mudra نزدیک به gi$daru وmuduru بمعنی " چوب دست، عصا"، " عصای رهبری" ؛ یا a$te(a$ita) بمعنی " خواهش، آرزو، خواستن" ، همینطور$emme$la($em(e)-sal(a)) معادل کلمه اکدی $ime$$alû در سطر162 ستون 1کتیبه NVB؛ یا Tidnu(Sb215) وTidanum ( درسطر13 ستون 2 کتیبه استوانه Bاز گودا) بمعنی " سرزمین مغرب" ، همین طور lù-gaba-$u-gar-nu-t(u)ku بصورت مفصل lu-ki-min(=ga-ba-$u-gar)-nu-ut-ku ؛ همچنین شاید با این پسوند-nu-tú-ku) بمعنی " غیر قابل مقاومت" درسطر4 ستون 3 کتیبه KBo 1 ؛ شاید kal(a)g-a بصورت kal-ga بمعنی " نیرومند" ، zal(a)g-a نوشته شده بشکل zāl-ga بمعنی " براق، درخشان" میباشند در حالیکه kala-ga وzala-gaچنین خوانده نشده اند. علاوه بر آن از مشتقات فعل قدیمیkal(a)-g.. در سطور 30و31 ستون48 کتیبه BE VI 2 Nr ؛ وkal-la-g… در سطور25و26 ستون 28 کتیبه BE VI 2 Nr ، وسطر22 ستون16 کتیبه UPUM VII 1 B ، سطور 8 و9 ستون 5 کتیبه 102 –Lugal-(a)ni بمعنی " آقای او، سرور او" ، و درسطر 11 ستون 2 کتیبه استوانه B از "گودا" ( بند214)، یا mu-pad-a-dEnlil-(a)k-e بمعنی " بخواست خدای انلیل" در سطر 11 ستون1کتیبهB وسطر6 ستون1 کتیبه A سنگ نوشته Eannatum ( بند351) . رامی توان نام برد.

17- ح. فقدان مصّوتهای آغازین در اسم (d)Ninni(k) Innanna(k) Nin-ann-a(k) بمعنی " ایشتار" و در (d)Mullil (= (d)mu-ul-lil) Umun-lil =(d)Enlil, (d)Ellil ( (d)Ewen-lil) بمعنی" انلیل" خود را نشان میدهد.

18- ط. مصّوت های خفیف یا کوتاه (u,i,a) در ریشه کلمات دو یا سه سیلابی ، در انتهای ریشه کلمه می توانند، بصورت کوتاه یا خفیف تلفظ شوند.( بند89) یا اصلاً تلفظ نشوند. اگر صامتی هم با آخرین مصّوت کلمه یک یا دو سیلابی همراه گردد، وکلمه را تمام کند ، چنین پدیده ای رخ می دهد.

19- ی. علاوه برآن ، مصّوتهای کوتاه یا خفیف احتمالاً در کنار بعضی صامت های انتهائی ریشه های دو سیلابی، در صورتیکه ریشه اصلی یک سیلابی باشد، بدون مصّوتهای ثانوی بعداز صامتهای دوتائی انتهائی، این مصّوتها برعکس عمل میکنند.( بند89).

20- ک. برخی مصّوتهای نظیر، عملکردی برعکس حالت فوق را بیان میکنند، واین هنگامی است که، جایگزین مصّوتهای مخفف دوتائی گردند، ولحن مناسب را به صدای نشانه اضافه کنند. بطور مثال: en (= ê ewen) و (=ûn) umun(=uwun)بمعنی " آقا، سرور"؛ یا sûn sumun بمعنی " کهن، پیر" ؛ یا dû =dumu بمعنی " بچه"؛ یا nîn=nimin(=ni-min) بمعنی" چهل" همینطورgîn( = gi-in) ، یا gî(n)=geme(n) (=gewen)(?) بمعنی" کنیز، خدمتگذار زن" ؛ و بصدای te هم در(n) te=teme معادل کلمه اکدی temennu توجه کنید.

21- ل. برخی مصّوت های ترکیبی مانندa+e بصورت â و مصّوتهای ترکیبی u+e بشکل û نشان داده شده اند. مثال: KA-nummamâa (=KA-nu-mà-mà-e-a) " تا شکایت نکرده باشد." درسطر18 ستون 64وسطر17 ستون 45 کتیبه BE VI 2 Nr ؛ یا KA-nummamâne-a ( = KA-nu- mà-mà-ene-a) بمعنی " تا شکایت نکرده باشید." در سطور23 ستون 32 کتیبه BE VI 2 Nr؛ یا inbâne (= i-n-ba-ene) بمعنی " او سهم دارد." در کتیبه ITT III 278121,22 ؛ یا mâdu(g) با هجا نویس ma-a-dū (mu-,-a-e-dug) بمعنی" توبامن همراهی می کنی." در سطر 13 ستون 2 کتیبه A استوانه " گودا"؛ یا unâdu(g) با هجانویسی ù-na-a-d¥ (= ù-i-na-e-dug) بمعنی" با او سخن بگو." در کتیبهITT II2602 ,34182 ، HGT 65 سطر10 ستون 1 ؛ از سوی دیگر عبارت مشابه آن sá-ba-e-dâ(g) بمعنی" به مقصود رسیدی." در سطر 4 (5)ستون 4 کتیبه HGT 150 ( مربوط به نیپور تقریبا دوره سلسله " ایسین" )، یا کلمه با هجا نویسی ù-um-ta-e-zi(g) (=ù-ì-b-ta-e-zig) بمعنی " به خارج رفتند." در سطر کتیبه CT 17, 9ff82 ؛ یا Ì-zu-(e)nden بمعنی " دانستیم" در سطر 41ستون5 کتیبه2R 16 ؛ یا عبارت muna(n)dū$ (mu-na-n-du-e$) بمعنی " به او علاقه دارید." درکتیبه قربان گاه B 22, A 22 از " ریم – سین "؛ مشابه آن عبارت : mu-e-zu بمعنی" تو میدانی ." در سطر 1 ستون 1 Rs. کتیبه 4 R 28 Nr. ، را میتوان نام برد.

22- م. تغییرات کاهنده مصّوت کوتاه شده ، بدون" تکیه صدا"ی i بلافاصله پیش ازa (مصّوت پس از آن)، بخوبی درترکیبات خود بصورتهای -ani بمعنی " مال او"، " مال شما" و -bi " مال آن" ، "مال این" و با -a ، بمعنی " در ، بر" وبا -ak بمعنی "از"( یکی از نشانه های اضافه ملکی و پسوندهای اضافه ملکی) پیدا میشوند. دقت گردد، علاوه برآن فشردگی و تخفیف صدا در مجموعه -‹i-a معادل -‹âبخوبی در عبارت -‹a-a ونگارش بهم پیوسته a+a ، بجای a+e نشانداده شده اند. مثال : در عبارت nam-lù-gâl-uru-n(i)-a(k) ( نوشته شده بصورت، -uru-na) بمعنی " مردم شهر شان" در سطر9ستون6در کتیبه مخروط " انتمنا" Entemena ؛ یا در عبارت زیر: uru-nam-enn-ak-an(i)-a " در حکومت شهرشان" در سطور35،36 ستون62 کتیبه LIH ؛ یاû(d)-b(i-)a ( نوشته شده بصورت، û-ba ) بمعنی " درآن روزها" درسطر16ستون 99 وستون 98 کتیبه LIH ؛ یا àba-bû(d)-‹i-a ( در لغت ab-ba-gû-ha-a ) بمعنی " گاو ها" در سطر 11ستون103 کتیبه RMANB (SAI 6656), ؛ یا û-sï-hi-a ( با لغت us-su?-‹a-a) بمعنی " گوسفندان" در سطر 11 سطر103 در کتیبه RMANB ، (SAI 7770) این مسئله مشاهده میشود.
23- ن. مصّوت های کوتاه حاصل شده ، همزمانی دقیقی باصامتهای پیش از خود در عبارت زیر دارند. درعبارت : ninnû ( بصورت ni-in-nu-ú ) در سطر35ستون3 کتیبه CT 11, 24ff ؛ یا nin-nu-ú در سطر15ستون4 کتیبه CT 12, 1ff ؛ یا ni-nu-ú درسطر5ستون 3 فرهنگ لغت آشوریAss 523) < nîn-n > nimin-u بمعنی " پنجاه" (10+40) . همین طور مثالهای : aldunnaŠ=aldûn-a-Š=al-du-en-a-$ بمعنی" هنگامیکه به آنجا برگشتی" در سطر 45 کتیبه 4 R 17 Vs ؛ یا imenna ( نوشته شده بصورت ì-me-en-na ) > ì-me-en-a بمعنی " من هستم" در سطر23 ستون 99 و98 کتیبه LIH وغیره نیز وجود دارند. ( تبصره زیر بند469 دیده شود). باز هم دقت گردد، که ترکیب پیشوند ترکیبی bia- (=b-i+-’-a+i-) با ba- و ترکیب پیشوند immia (= immi+’-a-) با imma- ؛ ساخته میشوند. بند 609 و 617 دیده شوند.


24- س. خطای لحن مصّوتهای کوتاه درعناصروساختارنگارش سومریها نیزگاهگاهی یافت می شوند، که بعضاً نتیجه خطای لحن صدا است. مثالها: dingir-âni ( نوشته شده بصورتdingir-ra-a-ni)>dingírrani بمعنی " خدای او" ( بند 215)؛ یاkúgide kugirde (kù-gi-e-de) = بمعنی " جاروکردن، خانه تکانی" ( بند 726) ؛ یاi-n-pad-irme$ ( نوشته شده بصورت . in-pá-de-e-me-eš) = inpádêmeš= i-n-pad-eš بمعنی " شما سوگند خورده اید." ( بند 458) .

25-   ق. به تجربه ثابت شده است،  مصّوتهای مرکب که با نشانه گذاری مشخص میگردند، در دوره های کهن سومری بعضاً بصورت تفکیکی به کار می رفته اند.  مثال: in-pá-de-e-me-eš  و  in-pá-da-e-me-eš بمعنی" شما سوگند خورده اید." ( بند458) ؛ یا ba-an-bad-da-ešبمعنی " تااو خود دور شوند"( بند459)؛ یا enna ba-(n)ra-n-ta-zig-aenn-a-šš بمعنی " تا تو خود رااز او دور داشتی"(464) ؛  یا kúg-aed-e ( نزدیک به kug-ēd-e ) ( بند 727) وغیره شاهد مدعا هستند.

توضیحات: $ بجای "ش" و h که در سومری تلفظ نمی شود بجای " خ" استفاده شده است.

شاد باشید.



برچسب ها: آواشناسی سومری، مصّوت های سومری، مصّوتهای مرکب سومری,
امتياز : 0 | نظر شما : 1 2 3 4 5 6 | لينك ثابت |
فریدون عباسی
جمعه 12 اسفند 1390
بازدید : 1029
 
 

برای اشتراک در خبر نامه ایمیل خود را در جعبه زیر وارد کنید. بعد از اشتراک، آخرین مطالب سایت از طریق ایمیل برای شما ارسال خواهد شد.

Copyright © 2009-2011 comparison dialets of Iran with sumerian language™ , All Rights Reserved         Design: IRAN.SC
تمامی حقوق مطالب، تصاویر و طرح قالب برای ایرانیان دانلود محفوظ است. نقل و استفاده از آنها در سایت ها و نشریات تنها با ذکر منبع مجاز می باشد.